नवी दिल्ली, 5 मे: पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांच्या अध्यक्षतेखालील केंद्रीय मंत्रिमंडळाने भारताच्या कपास क्षेत्रातील अडचणी, घटती वाढ आणि गुणवत्ता संबंधित चिंतेवर मात करण्यासाठी कपास उत्पादकता मिशन (2026-27 ते 2030-31) साठी 5659.22 कोटी रुपयांचा निधी मंजूर केला आहे.
हा मिशन भारत सरकारच्या 5-एफ दृष्टिकोनानुसार आहे, ज्यात ‘खेत ते रेशा ते कारखाना ते फॅशन ते परदेश’ यांचा समावेश आहे. या मिशनचा उद्देश रोग आणि कीट प्रतिरोधक उच्च उपज देणाऱ्या बीजांचा विकास करणे, राज्य सरकारे, कृषि विज्ञान केंद्रे आणि राज्य कृषि विद्यापीठांच्या माध्यमातून नवीनतम फसल उत्पादन तंत्रज्ञानाचा प्रचार करणे, उद्योगाला कमी प्रदूषणाची कपास पुरवठा करणे आणि उच्च गुणवत्ता असलेल्या कपासाचा निर्यात वाढवणे आहे.
उच्च घनता रोपण प्रणाली (एचडीपीएस), कमी अंतरालावर रोपण (सीएस), एकीकृत कपास व्यवस्थापन यांसारख्या उन्नत उत्पादन तंत्रज्ञानाचा विस्तार करणे, तसेच अतिरिक्त लांब रेशे असलेल्या कपासाला प्रोत्साहन देणे हे या मिशनचे प्रमुख उद्दिष्ट आहे. कपासाच्या गुणवत्तेत सुधारणा करण्यासाठी क्षमता निर्माण करणे आणि जिनिंग व प्रसंस्करण कारखान्यांचे आधुनिकीकरण करणे यावरही भर दिला जाईल.
कस्तुरी कॉटन भारताच्या माध्यमातून भारतीय कपासाला एक प्रीमियम, टिकाऊ आणि जागतिक स्तरावर विश्वसनीय उत्पादन म्हणून स्थापित करणे हे देखील या मिशनचे उद्दिष्ट आहे. बाजारात डिजिटल एकीकरणाद्वारे शेतकऱ्यांना सशक्त बनवणे, पारदर्शक मूल्य निर्धारण, थेट बाजार प्रवेश आणि ई-प्लॅटफॉर्मद्वारे अधिक लाभ मिळवणे यावर लक्ष केंद्रित केले जाईल.
कपास अपशिष्टाची रिसायकलिंग आणि सर्कुलर अर्थव्यवस्थेच्या प्रणालींना प्रोत्साहन देणे, तसेच पर्यावरणीय परिणाम कमी करणे हे देखील या मिशनचे महत्त्वाचे घटक आहेत. भारताच्या फाइबर आधाराचे विविधीकरण करणे, ज्यात अलसी, रेमी, सिसल, मिल्कवीड, बांस आणि केले यांचा समावेश आहे, हे देखील या मिशनचे एक उद्दिष्ट आहे.
कृषी व किसान कल्याण मंत्रालय आणि वस्त्र मंत्रालय या मिशनचे कार्यान्वयन करणार आहेत. भारतीय कृषि अनुसंधान परिषद (आयसीएआर) च्या 10 संस्थांसह, 14 राज्यांमधील 140 जिल्ह्यांवर तंत्रज्ञानाचा विस्तार केला जाईल. या मिशनचा उद्देश 2031 पर्यंत कपासाची उत्पादकता 440 किलोग्राम/हेक्टेयर वरून 755 किलोग्राम/हेक्टेयर वर वाढवणे आहे, ज्यामुळे 32 लाख शेतकऱ्यांना लाभ होईल.
हा कपास क्षेत्रात आत्मनिर्भरतेकडे एक महत्त्वाचा पाऊल आहे.