मुंबई, 11 मे: “मी पल दोन पलचा शायर आहे…” या ओळी ऐकल्या की मनात एक टीस उठते. या ओळी त्या व्यक्तीच्या आहेत, ज्याने देशाच्या बंटवाऱ्याची वेदना आपल्या रगांमध्ये अनुभवली. तो व्यक्ती म्हणजे शब्दांनी जगाला स्पर्श करणारा शायर सागर सरहदी, ज्याचं खरे नाव गंगासागर तलवार होतं.
सागर सरहदी फक्त शायर किंवा चित्रपटकार नव्हते, तर ते एक संवेदनशील व्यक्ती होते. विभाजनाची वेदना त्यांनी कधीही विसरली नाही. त्यांच्या शब्दांत गावाची माती, नदीचा आवाज आणि सरहदची वेदना स्पष्टपणे व्यक्त होते.
सन् 1933 च्या मे महिन्यात अविभाजित भारतातील बाफा (एबाटाबाद) या लहान गावात जन्मलेले सागर सरहदी, निसर्गाने वेढलेले एक सुंदर गाव, वाहणारी नदी, हिरवेगार पर्वत आणि ताऱ्यांनी भरलेला आकाश यामध्ये वाढले. परंतु, लवकरच त्यांना त्यांच्या आईची छाया गमवावी लागली. तरीही, त्यांनी जीवनाच्या प्रवासात पुढे जाण्याचा प्रयत्न केला.
जेव्हा ते फक्त 14 वर्षांचे होते, तेव्हा देशाचा बंटवारा झाला. एक वादळ आलं आणि सर्व काही बदललं. आपल्या कुटुंबासोबत त्यांनी प्रथम श्रीनगर गाठले आणि नंतर दिल्लीच्या शरणार्थी शिबिरात दाखल झाले. एका लहान गावातून उजडून ते शरणार्थी बनले. या घटनेने त्यांच्या मनात एक गहरी टीस निर्माण केली: सरहद का निर्माण का होतं? बंटवारा का होतो? लोकांना त्यांच्या मुळांपासून का उखडले जाते? या वेदनेमुळे त्यांनी आपलं नाव बदलण्याचा निर्णय घेतला. गंगासागर तलवार बनले सागर सरहदी. सरहदच्या वेदनेला त्यांनी आपल्या नावाचा भाग बनवले.
मुंबईत आल्यानंतरही त्यांचे जीवन संघर्षमय राहिले. त्यांनी अनेक नोकऱ्या केल्या, पण नोकरी त्यांचा उद्देश नव्हता, त्यामुळे ते कुठेही टिकले नाहीत. त्यांच्या मनात रचनात्मकतेचा खजाना होता. त्यांनी उर्दूमध्ये नाटक लेखन सुरू केले, जसे की ‘शहीद भगत सिंह’, ‘हीर रांझा’, ‘तनहाई’ यांसारखे नाटक लोकप्रिय झाले. त्यानंतर त्यांनी चित्रपटांच्या जगात पाऊल ठेवले.
साल 1974 मध्ये ‘गूंज’ या चित्रपटाने त्यांचा करिअर सुरू झाला. यश चोपडासोबतच्या भेटीनंतर त्यांचा करिअर नवीन उंचीवर गेला. ‘कभी कभी’ मध्ये त्यांनी संवाद आणि पटकथा लेखन केले. त्यानंतर ‘सिलसिला’, ‘चांदनी’, ‘नूरी’, ‘बाजार’ यांसारखे चित्रपट आले. 1982 मध्ये त्यांनी ‘बाजार’ चित्रपटाचे दिग्दर्शन केले, ज्यामध्ये नसीरुद्दीन शाह, स्मिता पाटिल आणि फारुख शेख यांसारखे कलाकार होते.
राकेश रोशनने जेव्हा ऋतिक रोशनला लॉन्च करण्याचा निर्णय घेतला, तेव्हा संवाद लेखनासाठी त्यांनी सागर सरहदी यांना निवडले. चित्रपट ‘कहो ना प्यार है’ मधील गाणी आजही लोकप्रिय आहेत. 22 मार्च 2021 रोजी मुंबईत त्यांनी अखेरचा श्वास घेतला.