देहरादून, 19 मे: उत्तराखंडचे माजी मुख्यमंत्री आणि भाजपचे वरिष्ठ नेता मेजर जनरल (सेवानिवृत्त) भुवन चंद्र खंडूरी यांचे मंगळवारी निधन झाले. 91 वर्षांच्या वयात त्यांनी देहरादूनच्या मॅक्स रुग्णालयात अखेरचा श्वास घेतला. खंडूरी यांच्या निधनामुळे उत्तराखंडच्या राजकारणात एक महत्त्वाचा अध्याय समाप्त झाला आहे, ज्याने ईमानदारी, अनुशासन आणि साधेपणाची उदाहरणे स्थापन केली.
1 ऑक्टोबर 1934 रोजी देहरादूनमध्ये जन्मलेल्या भुवन चंद्र खंडूरी यांनी प्राथमिक शिक्षणानंतर इलाहाबाद विद्यापीठ, पुण्यातील मिलिट्री इंजिनिअरिंग कॉलेज, दिल्लीतील इंस्टीट्यूट ऑफ इंजिनियर्स आणि सिकंदराबादच्या डिफेन्स मॅनेजमेंट इंस्टीट्यूटमध्ये उच्च शिक्षण घेतले. त्यांच्या विद्यार्थ्याच्या जीवनावर स्वतंत्रता आंदोलनाचा मोठा प्रभाव होता.
1954 ते 1990 या कालावधीत त्यांनी भारतीय सेनेच्या इंजिनिअर्स कोरमध्ये 36 वर्षे सेवा दिली. यामध्ये 1971 च्या भारत-पाक युद्धात त्यांनी महत्त्वाची भूमिका निभावली, रेजिमेंट कमांडर म्हणून कार्य केले, तसेच सेना मुख्यालयात अतिरिक्त लष्करी सचिव म्हणून काम केले. त्यांच्या उत्कृष्ट सेवेसाठी 1982 मध्ये त्यांना ‘अति विशिष्ट सेवा मेडल’ (एवीएसएम) प्रदान करण्यात आले.
सेनेतून निवृत्त झाल्यानंतर त्यांनी राजकारणात प्रवेश केला. 1990 च्या दशकात राम मंदिर आंदोलनाच्या काळात ते भाजपात सामील झाले. 1991 मध्ये गढवाल लोकसभा मतदारसंघातून निवडून संसदेत पोहोचले. त्यानंतर 1998, 1999, 2004 आणि 2014 मध्येही लोकसभा निवडणुका जिंकल्या.
संसदेत असताना त्यांनी भाजप संसदीय दलाचे मुख्य सचेतक, व्यवसाय सल्लागार समिती, सार्वजनिक लेखा समिती, गृहविषयक समिती, सार्वजनिक उपक्रम समिती आणि संरक्षण संबंधी स्थायी समितीचे अध्यक्ष म्हणून महत्त्वाची भूमिका निभावली. 2014 ते 2018 या कालावधीत ते संरक्षण संबंधी स्थायी समितीचे अध्यक्ष होते.
अटल बिहारी वाजपेयी यांच्या सरकारमध्ये त्यांना रस्ते वाहतूक आणि महामार्ग मंत्रालयात राज्य मंत्री (स्वतंत्र प्रभार) म्हणून नियुक्त करण्यात आले. 2003 मध्ये त्यांना केंद्रीय कॅबिनेट मंत्री म्हणून मान्यता मिळाली. त्यांनी रस्ते अवसंरचना आणि महामार्ग विकासातील अनेक महत्त्वपूर्ण निर्णयांमध्ये योगदान दिले.
उत्तराखंडच्या स्थापनेनंतर खंडूरी राज्याच्या राजकारणात एक प्रमुख व्यक्तिमत्त्व बनले. 2007 मध्ये भाजपाला विधानसभा निवडणुकीत विजय मिळवून देत ते पहिल्यांदा मुख्यमंत्री झाले. 2007 ते 2009 च्या कार्यकाळात त्यांनी भ्रष्टाचाराविरुद्ध कठोर भूमिका घेतली आणि प्रशासनिक पारदर्शकता सुनिश्चित केली. तथापि, 2009 च्या लोकसभा निवडणुकीत भाजपाची हार झाल्यानंतर त्यांनी मुख्यमंत्री पदाचा राजीनामा दिला.
11 सप्टेंबर 2011 रोजी त्यांनी दुसऱ्यांदा मुख्यमंत्री पदाची शपथ घेतली. या कार्यकाळात त्यांनी मजबूत लोकायुक्त कायदा आणण्याचा प्रयत्न केला, पण 2012 च्या विधानसभा निवडणुकीत भाजपाला बहुमत मिळवता आले नाही आणि त्यांनी कोटद्वार मतदारसंघातून पराभव स्वीकारला. त्यानंतर त्यांनी मुख्यमंत्री पदाचा राजीनामा दिला.
भुवन चंद्र खंडूरी यांना उत्तराखंडच्या राजकारणात एक ईमानदार, अनुशासित आणि कठोर प्रशासक म्हणून लक्षात ठेवले जाईल. त्यांच्या मुली ऋतु खंडूरी भूषण आपल्या वडिलांची वारसा पुढे चालवित आहेत. सध्या त्या उत्तराखंड विधानसभा अध्यक्ष आहेत.