गांधीनगर, 20 मे: डांग जिल्हा गुजरातचा सर्वात मोठा स्ट्रॉबेरी उत्पादक क्षेत्र बनला आहे. राज्यातील नैसर्गिक शेतीच्या उपक्रमांतर्गत येथे स्ट्रॉबेरीची लागवड वाढत आहे. यामुळे शेतकऱ्यांना प्रति हेक्टेयर आठ लाख रुपयांपर्यंतची वार्षिक कमाई होत आहे.
सरकारी आकडेवारीनुसार, 2022-23 मध्ये स्ट्रॉबेरीच्या लागवडीचा क्षेत्रफळ 20 हेक्टेयरवरून 2025-26 मध्ये 33 हेक्टेयरपर्यंत वाढला आहे. उत्पादन 2022-23 मध्ये 140 मीट्रिक टन होते, जे 2024-25 मध्ये 196 मीट्रिक टनपर्यंत वाढले आणि 2025-26 मध्ये 233 मीट्रिक टनपर्यंत पोहोचण्याची अपेक्षा आहे.
राज्य सरकारने सांगितले की, या वाढीचा मुख्य कारण अनुकूल हवामान, बाजारातील वाढती मागणी आणि या आदिवासी जिल्ह्यात नैसर्गिक शेतीचे तंत्रज्ञान स्वीकारणे आहे. मुख्यमंत्री भूपेंद्र पटेल यांच्या नेतृत्वात डांगला देशातील पहिला नैसर्गिक शेती जिल्हा म्हणून घोषित करण्यात आले, ज्यामुळे शेतकऱ्यांमध्ये रासायनिक मुक्त शेतीच्या पद्धतींचा स्वीकार वाढला आहे.
अधिकाऱ्यांनी सांगितले की, स्ट्रॉबेरी या जिल्ह्यातील थंड हवामान आणि जैविक घटकांनी समृद्ध रेती आणि दोमट मातीसाठी अत्यंत उपयुक्त आहे. या पिकासाठी चांगल्या जलनिकासीसह माती आवश्यक आहे, ज्याचा पीएच स्तर 5.5 ते 7.0 दरम्यान असावा लागतो. याशिवाय, फुलांच्या येण्यास आणि फळांच्या विकासासाठी 8 ते 12 तास सूर्यप्रकाश आवश्यक आहे. दिवसाच्या तापमानाची श्रेणी 22 ते 25 डिग्री सेल्सियस आणि रात्री 7 ते 13 डिग्री सेल्सियस असणे आदर्श मानले जाते. जिल्ह्यातील शेतकरी स्ट्रॉबेरीच्या नऊ विविध जातींची लागवड करत आहेत, ज्यामध्ये विंटर डॉन, अर्ली विंटर, कैमारोसा, स्वीट चार्ली, नबीला, नबादी, सेल्वा, बेलरुबी आणि पजेरो यांचा समावेश आहे.
यामध्ये, विंटर डॉन ही सर्वात लोकप्रिय जात बनली आहे, कारण डिसेंबर ते फेब्रुवारी-मार्च दरम्यान याची उत्पादनक्षमता उच्च असते. अहवा तालुक्यातील अनेक गावांमध्ये मोठ्या प्रमाणात स्ट्रॉबेरीची लागवड सुरू झाली आहे, ज्यामध्ये भुरपानी, बोरिगावठा, गालकुंड, कोटमदार, मालेगांव, डाभास, सोनुनियां आणि वानर यांचा समावेश आहे. वाघई तालुक्यात, कंचनपाड़ा, घोड़वाहाल, मुरंबी आणि आसपासच्या गावांमध्ये लागवडीचा विस्तार झाला आहे.
राज्य सरकारच्या बागवानी विभागाने नैसर्गिक शेती आणि आधुनिक शेतीच्या पद्धतींना प्रोत्साहन देण्यासाठी प्रशिक्षण शिबिरे आणि शैक्षणिक दौरे आयोजित केले आहेत. शेतकऱ्यांना स्ट्रॉबेरीच्या रोपांवर आणि लागवडीसंबंधीच्या खर्चावर 55 ते 75 टक्के सबसिडी मिळत आहे. मल्चिंग सामग्री, प्लास्टिक कव्हर, क्रेट, पॅकिंग सामग्री, आणि लागवडीसाठी आवश्यक उपकरणे जसे की मिनी ट्रॅक्टर, रोटावेटर, कल्टीवेटर, आणि ट्रॉली यासाठी सहाय्य प्रदान केले जात आहे. अनेक शेतकरी जे पूर्वी औद्योगिक क्षेत्रांमध्ये आणि महाराष्ट्रातील शेतांमध्ये मजुरीवर अवलंबून होते, आता स्ट्रॉबेरीच्या लागवडीकडे वळले आहेत.
धान, नागली, उड़द आणि वराई यांसारख्या पारंपरिक पिकांमुळे पूर्वी मर्यादित उत्पन्न मिळत होते, परंतु आता स्ट्रॉबेरीच्या लागवडीमुळे शेतकऱ्यांना प्रति हेक्टेयर सुमारे सात लाख ते आठ लाख रुपयांची वार्षिक कमाई होत आहे.
शुरुवातीला मुख्यतः सापुतारा आणि आहवा येथील स्थानिक बाजारात विकल्या जाणाऱ्या डांगमध्ये उगवलेल्या स्ट्रॉबेरी आता अहमदाबाद, सूरत आणि भरूचच्या मोठ्या बाजारात पाठवली जात आहे. अधिकाऱ्यांनी पुढे सांगितले की, शेतीच्या विस्तारामुळे स्थानिक रहिवाशांसाठी मौसमी रोजगाराच्या संधीही निर्माण झाल्या आहेत.