कच्छ, 20 मे: कच्छच्या रेगिस्तानात पशुपालनावर अवलंबून असलेल्या अनेक कुटुंबांची आजीविका ऊंटणीच्या दूधावर आधारित आहे. पूर्वी ऊंटणीचे दूध कमी दरात विकले जात होते, परंतु गुजरात सरकारच्या प्रयत्नांमुळे कच्छच्या सरहद डेयरीने दूध खरेदी करण्याची व्यवस्था केली आहे. ऊंट पालकांना 50 ते 55 रुपये प्रति लीटर दराने पैसे दिले जात आहेत. ऊंट पालकांना आता दूध विकण्यात आणि पेमेंट मिळवण्यात कोणतीही अडचण येत नाही.
ऊंट पालक आशाभाई रबारी म्हणाले, “आधी आमचे जीवन खूप कठीण होते. पण, सरकारच्या मदतीमुळे आणि दूध संघटनेच्या मार्गदर्शनामुळे आमच्या ऊंटांची जीवनशैली सुधारली आहे.”
देवाभाई रबारी यांनी सांगितले की, “ऊंटाचे दूध डेयरीमध्ये जाते आणि 50 रुपये प्रति लीटर मिळतात.”
ऊंट पालकांचे ठिकाण निश्चित नसल्याने चाऱ्याच्या शोधात भटकावे लागते. त्यामुळे दूध विकणे कठीण होते. पण, सरहद डेयरीने हे काम सोपे केले आहे. ही देशातील पहिली डेयरी आहे जी ऊंटणीचे दूध खरेदी करते आणि त्याचे प्रोसेसिंग करून दूध, पनीर आणि आइस्क्रीमसारखे अनेक उत्पादने उपलब्ध करते.
सरहद डेयरीने 2025-26 मध्ये दररोज सरासरी 5,158 लीटर दूध खरेदी केले, जे 2024-25 च्या 4,754 लीटरच्या तुलनेत 8.50 टक्के अधिक आहे. गेल्या वर्षी सरहद डेयरीने ऊंट पालकांना दूधासाठी 8.72 कोटी रुपये दिले होते, तर यावर्षी 9.60 कोटी रुपये दिले आहेत. यामुळे दूध उत्पादकांच्या जीवनमानात सकारात्मक बदल झाला आहे.
कच्छमध्ये सरहद डेयरीचे अध्यक्ष वलमजी हुंबल म्हणाले, “इथे संपूर्ण भारतात सरहद डेयरीचा पहिला प्लांट आहे. आम्ही ऊंट पालकांना 51 रुपये प्रति लीटर देतो.”
ऊंटाचे दूध सुपरफूड म्हणून प्रसिद्ध आहे आणि त्याचे औषधीय महत्व खूप आहे. टीबी, डायबिटीज, ऑटिज्म आणि एलर्जी यांसारख्या गंभीर आजारांमध्ये याचा उपयोग लाभदायक ठरतो. त्यामुळे देशात आणि बाहेर याची मागणी वाढत आहे.
हेल्थ एक्सपर्ट डॉ. अलप अंतानी यांनी सांगितले की, “टीबीच्या रुग्णांसाठी आणि शरीराच्या सूज कमी करण्यासाठी ऊंटाचे दूध खूप फायदेशीर आहे.”
मुख्यमंत्री भूपेंद्र पटेल यांच्या मार्गदर्शनाखाली सरहद डेयरीने ऊंट पालकांना एक संघटित बाजार उपलब्ध करून दिला आहे. यामुळे ऊंटांची मागणी वाढली आहे आणि ऊंटांच्या किमतीही वाढल्या आहेत. त्यामुळे आज अनेक तरुण पशुपालक यामध्ये सामील होत आहेत आणि कच्छमध्ये नवी श्वेत क्रांती घडवून आणत आहेत.