नवी दिल्ली, 5 एप्रिल: जगभरातील अनेक देश संघर्षांच्या जंजाळात अडकले आहेत. शासनाच्या युद्धात मानवाधिकारांचे उल्लंघन होत आहे. निरपराध लोकांचे प्राण जात आहेत आणि या आकडेवारीत वाढ होत असल्याने चिंता वाढली आहे.
2022 ते 2026 दरम्यान अनेक देश एकमेकांमध्ये गुंतलेले आहेत. याचे काही आकडे भयानक आहेत. संयुक्त राष्ट्र आणि त्यांच्या संस्थांच्या आकडेवारीनुसार, यूक्रेन, गाझा, लेबनान, ईरानसह संपूर्ण पश्चिम आशियात लाखो लोक मरण पावले आहेत आणि करोडो विस्थापनाचा सामना करीत आहेत.
अलीकडेच, डब्ल्यूएचओच्या अधिकाऱ्याने ईरान संघर्षाचा एक आकडा सादर केला. ईरान संघर्षाच्या प्रारंभिक आठवड्यातच सुमारे 3,300 लोक आकाशातून कोसळणाऱ्या गोळ्यांचे शिकार झाले, तर 43 लाखांपेक्षा जास्त लोक विस्थापित झाले. ही भयानक सत्यता विश्व आरोग्य संघटनेच्या पूर्वी भूमध्यसागरीय क्षेत्राच्या क्षेत्रीय संचालक, हनान बाल्खी यांनी सांगितली.
बाल्खीने एका मीडिया ब्रीफिंगमध्ये सांगितले की, या लढाईने “सर्वात मोठ्या संकटांपैकी एक” निर्माण केले आहे, ज्याचे परिणाम भयानक आहेत. 3,300 हून अधिक लोकांचे प्राण गेले आहेत, 30,000 हून अधिक लोक जखमी झाले आहेत आणि 4.3 मिलियन (43 लाख) हून अधिक लोक बेघर झाले आहेत. याशिवाय, या दरम्यान 116 आरोग्य केंद्रांवर हल्ले झाले आहेत.
हे तर अलीकडील आकडे आहेत. डब्ल्यूएचओच्या एका संस्थेनुसार, मानव समाजावर सर्वात व्यापक प्रभाव रूस-यूक्रेन संघर्षाचा दिसून आलेला आहे, जो फेब्रुवारी 2022 मध्ये सुरू झाला. संयुक्त राष्ट्र मानवाधिकार कार्यालयाच्या (ओएचसीएचआर) माहितीनुसार, 2022 ते 2024 दरम्यान 11,000 हून अधिक लोक मरण पावले, तर 20,000 हून अधिक जखमी झाले.
यूक्रेनमध्ये यूएन मानवाधिकार निरीक्षण मिशन (एचआरएमएमयू) ने आपल्या एका अहवालात सांगितले की, 2022 नंतर 2025 वर्ष यूक्रेनमधील सामान्य लोकांसाठी सर्वात धोकादायक ठरले.
एचआरएमएमयूने स्पष्ट केले की, 2025 मध्ये, यूक्रेनमध्ये 2,514 सामान्य लोक मरण पावले आणि 12,142 जखमी झाले. 2025 मध्ये मरण पावलेले आणि जखमी झालेले सामान्य लोकांची एकूण संख्या 2024 (2,088 मरण पावले; 9,138 जखमी) च्या तुलनेत 31 टक्के अधिक होती आणि 2023 (1,974 मरण पावले; 6,651 जखमी) च्या तुलनेत 70 टक्के अधिक होती.
2025 मध्येही वाढ नोंदवली गेली. 2025 मध्ये यूएनएचसीआरच्या माहितीनुसार, 2023 पर्यंत 60 लाखांहून अधिक लोक देश सोडून गेले, तर सुमारे 50 लाख लोक आंतरिक (देशाच्या आत) विस्थापित झाले. त्यामुळे हा संघर्ष एक कोटीहून अधिक लोकांच्या विस्थापनाचे कारण बनला आहे.
मध्य पूर्वातील गाझाची स्थितीही कमी भयानक नाही! ऑक्टोबर 2023 पासून सुरू झालेल्या या युद्धात 2026 पर्यंत 75,000 हून अधिक लोक मरण पावले आहेत आणि मोठ्या संख्येने लोक जखमी झाले आहेत. संयुक्त राष्ट्रांच्या माहितीनुसार, 2024 पर्यंत गाझाच्या सुमारे 85 ते 90 टक्के लोकसंख्या, म्हणजे 18 ते 19 लाख लोक, आपल्या घरांमधून विस्थापित झाले आहेत. हे आधुनिक काळातील सर्वात मोठ्या मानवीय संकटांपैकी एक मानले जात आहे.
संयुक्त राष्ट्राने 1 नोव्हेंबर 2024 ते 31 ऑक्टोबर 2025 दरम्यान (ओएचसीएचआरच्या निरीक्षण आणि सरकारी स्रोत, इतर यूएन संस्थांपासून मिळालेल्या माहितीनुसार) एक अहवाल प्रकाशित केला.
गाझा आरोग्य विभागाने सांगितले की, या काळात 25,594 फिलिस्तीनी मरण पावले आणि 68,837 जखमी झाले. ओएचसीएचआरने याची पुष्टी केली. यूएनने सांगितले की, इजरायलवर हामासच्या हल्ल्यांनंतर (7 ऑक्टोबर 2023) 68,800 फिलिस्तीनी मरण पावले आणि 1,70,664 जखमी झाले (नोव्हेंबर 2024 ते ऑक्टोबर 2025 दरम्यान).
या क्षेत्रात इजरायल-हिज्बुल्ला वादामुळे लेबनानही गंभीर संकटात आहे. 2023 ते 2026 दरम्यान 2,000 हून अधिक लोक मरण पावले आहेत, तर 10 ते 12 लाख लोक विस्थापित झाले आहेत. युनिसेफने चेतावणी दिली आहे की या संघर्षाचा सर्वात मोठा परिणाम मुलांवर होत आहे.
दक्षिण आशियामध्ये पाकिस्तान-अफगाणिस्तान सीमावादही तणावाचा केंद्रबिंदू बनला आहे. 2023 ते 2026 दरम्यान सीमावर झालेल्या झटापांमध्ये 200 ते 300 लोक मरण पावले आहेत. संयुक्त राष्ट्रांच्या माहितीनुसार, 2026 मध्येच सुमारे एक लाख लोक विस्थापित झाले. 26 फेब्रुवारीच्या संध्याकाळपासून 5 मार्च 2026 पर्यंत, यूएनएएमएने अफगाणिस्तानमध्ये अप्रत्यक्ष गोळीबार आणि हवाई हल्ल्यांमुळे एकूण 185 नागरिकांच्या मरणाची पुष्टी केली.
या मरण पावलेल्या लोकांमध्ये बहुसंख्य (55 टक्के) महिलाएं आणि मुले होती. तसेच, 27 फेब्रुवारीला पक्तिका प्रांतातील बरमल जिल्ह्यात हवाई हल्ल्यात 14 नागरिक (चार महिलाएं, दोन मुली, पाच मुलगे आणि तीन पुरुष) मरण पावले आणि सहा इतर (दोन महिलाएं, एक मुलगी, दोन मुलगे आणि एक पुरुष) जखमी झाले.
यूएनच्या अहवालानुसार, अलीकडेच सीमापार झालेल्या सशस्त्र झटापांमध्ये मरण पावलेल्या नागरिकांची संख्या, 10-17 ऑक्टोबर 2025 दरम्यान अफगाणिस्तान-पाकिस्तानच्या सीमेत झालेल्या झटाप्यांपेक्षा अधिक आहे. यूएनएएमएने सांगितले की, त्या वेळी 47 नागरिक मरण पावले आणि 456 जखमी झाले.
2025 च्या अंतिम तीन महिन्यांत, यूएनएएमएने अफगाणिस्तानमध्ये 70 नागरिकांच्या मरणाची आणि 478 जखमींची माहिती नोंदवली. याशिवाय, 1 जानेवारी ते 22 फेब्रुवारी 2026 दरम्यान, नांगरहार प्रांतात हवाई हल्ले आणि सीमापार गोळीबारात 13 नागरिकांचे मरण आणि 12 जखमी होण्याची माहिती दिली.
जागतिक स्तरावर स्थिती आणखी चिंताजनक आहे. यूएनएचसीआरच्या 2024-2025 च्या आकडेवारीनुसार, जगभरात 117 मिलियन (11.7 कोटी) हून अधिक लोक जबरन विस्थापित आहेत. ही संख्या आधुनिक संघर्षांमध्ये सामान्य माणसाला सर्वाधिक किंमत चुकवावी लागते हे दर्शवते.
तज्ञांचे मत आहे की, 2022 नंतरच्या संघर्षांमध्ये एक स्पष्ट बदल दिसून आलेला आहे—शहरी भागांमध्ये लढाई आणि प्रादेशिक युद्धांचा विस्तार मानवीय संकटाला आणखी जटिल बनवित आहे. संयुक्त राष्ट्रांनी तातडीच्या संघर्षविराम, मानवीय सहाय्य आणि कूटनीतिक उपाययोजनांची आवश्यकता अधोरेखित केली आहे, परंतु या दिशेने शासनाचे लक्ष कमीच आहे.
–