मुंबई, 10 एप्रिल: पंजाबी फिल्म इंडस्ट्रीमध्ये एक काळ सुपरस्टार असलेले सतीश कौल यांना ‘पंजाबी सिनेमा का अमिताभ बच्चन’ असे संबोधले जात होते. ‘महाभारत’ धारावाहिकात इंद्रदेवच्या भूमिकेमुळे त्यांनी देशभरात प्रसिद्धी मिळवली. मात्र, त्यांच्या जीवनाचा अंतिम काळ अत्यंत दुःखद आणि संघर्षपूर्ण होता.
सतीश कौल यांचा जन्म ८ सप्टेंबर १९४६ रोजी कश्मीरमध्ये झाला. त्यांच्या यशाची, लोकप्रियतेची आणि नंतरच्या लाचारीची कथा आहे. त्यांच्या वडिलांचे नाव मोहन लाल कौल होते, जे एक प्रसिद्ध कश्मीरी कवी होते. श्रीनगरमध्ये शालेय शिक्षण पूर्ण केल्यानंतर त्यांनी अभिनयाचे स्वप्न पाहिले आणि पुण्यातील फिल्म अँड टेलीविजन इन्स्टिट्यूट ऑफ इंडिया (एफटीआयआय) मध्ये प्रवेश घेतला. तिथे त्यांचे सहाध्यायी डॅनी डेन्जोंगपा, जया बच्चन आणि शत्रुघ्न सिन्हा होते.
१९७० च्या दशकात सतीश कौलने पंजाबी चित्रपटांमध्ये करिअरची सुरुवात केली. त्यांच्या रोमँटिक आणि भावनिक भूमिकांनी त्यांना लवकरच पंजाबी सिनेमा मध्ये लोकप्रियता मिळवली. ‘सस्सी पुन्नू’, ‘इश्क निमाना’, ‘सुहाग चूड़ा’, ‘पटोला’, ‘आजादी’, ‘शेरा दे पुत्त शेर’, ‘मौला जट्ट’ आणि ‘पींगा प्यार दीयां’ यांसारख्या चित्रपटांमध्ये त्यांनी उत्कृष्ट अभिनय केला.
पंजाबी सिनेमा सोबतच हिंदी चित्रपटांमध्येही त्यांनी काम केले. ‘वारंट’, ‘कर्मा’, ‘आग ही आग’, ‘कमांडो’, ‘राम लखन’ आणि ‘प्यार तो होना ही था’ यांसारख्या चित्रपटांमध्ये त्यांनी भूमिका साकारल्या. तथापि, हिंदी चित्रपटांमध्ये त्यांना तितकीच यश मिळाली नाही.
सतीश कौलच्या करिअरला बी.आर. चोपड़ा यांच्या धार्मिक टीव्ही शो ‘महाभारत’ने एक नवा वळण दिला. इंद्रदेवच्या भूमिकेमुळे त्यांना घराघरात ओळखले जाऊ लागले. ‘विक्रम आणि बेताल’ आणि शाहरुख खानसोबत ‘सर्कस’ सारख्या टीव्ही शोमध्येही त्यांनी लक्षवेधी भूमिका साकारल्या.
शाहरुख खानने एकदा सांगितले होते की, त्यांनी सतीश कौलच्या चित्रपटाची शूटिंग पाहिली होती, जी त्यांना खूप आवडली आणि अभिनयात येण्याची प्रेरणा दिली.
पंजाबी सिनेमा मध्ये त्यांच्या योगदानाबद्दल २०११ मध्ये त्यांना पीटीसी लाइफटाइम अचिव्हमेंट अवॉर्ड देण्यात आला. मात्र, त्यांच्या वैयक्तिक जीवनात अनेक दुःख आले. लग्नानंतर काही वर्षांतच त्यांचा तलाक झाला आणि पत्नी व मुलगा त्यांना सोडून गेले. २०११ मध्ये ते मुंबई सोडून लुधियाना गेले आणि तिथे एक अभिनय शाळा सुरू केली, पण ती आर्थिक अडचणीत आली.
२०१५ मध्ये त्यांच्या कूल्ह्यात दुखापत झाली आणि ते दोन वर्षे बिछान्यावर होते. आर्थिक परिस्थिती खूपच बिकट झाली आणि त्यांना घर विकावे लागले.
अस्पतालात दीर्घ काळ राहिल्यानंतर त्यांनी एक मुलाखतीत आपली वेदना व्यक्त केली. त्यांनी सांगितले की, आता ते पूर्णपणे लाचार आहेत. त्यांनी फिल्म इंडस्ट्रीकडून मदतीची मागणी केली, पण अनेकांच्या वचनानंतरही कोणतीही मदत मिळाली नाही. १० एप्रिल २०२१ रोजी ७४ वर्षांच्या वयात सतीश कौल यांचे निधन झाले.