जैसलमेर, 26 एप्रिल: प्रधानमंत्री नरेंद्र मोदी यांनी रविवारी रेडियो कार्यक्रम ‘मन की बात’ च्या 133 व्या एपिसोडमध्ये देशवासीयांना संबोधित केले. यावेळी त्यांनी राजस्थानच्या विलुप्तप्राय राज्य पक्षी ‘ग्रेट इंडियन बस्टर्ड’ म्हणजेच गोडावणच्या संरक्षणाच्या प्रयत्नांची प्रशंसा केली.
मोदींनी सांगितले की, गोडावण कधी आपल्या रेगिस्तानी भागांची ओळख होती, परंतु एक काळ असा होता की यांची संख्या अत्यंत कमी झाली होती आणि हा पक्षी विलुप्त होण्याच्या काठावर होता.
आता गोडावणच्या संरक्षणासाठी मोठ्या प्रमाणावर मोहिम राबवली जात आहे. वैज्ञानिक पद्धतींचा अवलंब केला जात आहे, प्रजनन केंद्र स्थापन करण्यात आले आहेत आणि पुनर्वासाचे सकारात्मक संकेत दिसत आहेत.
मोदींनी स्पष्ट केले की, निसर्ग आणि मानव एकमेकांपासून वेगळे नाहीत, तर एकमेकांचे पूरक आहेत. जेव्हा आपण निसर्गाचे समजून घेतो, त्याचा आदर करतो आणि त्याच्यासोबत चालतो, तेव्हा सकारात्मक बदल स्पष्टपणे दिसतो.
जैसलमेर डेजर्ट नॅशनल पार्कचे डीएफओ बृजमोहन गुप्ता यांनी सांगितले की, केंद्र आणि राज्य सरकार, वाइल्डलाइफ इंस्टीट्यूट ऑफ इंडिया आणि वन विभागाच्या संयुक्त प्रयत्नांमुळे गोडावण संरक्षणात उत्साहवर्धक परिणाम दिसत आहेत.
त्यांनी सांगितले की, ‘आर्टिफिशियल इंसेमिनेशन’ तंत्रज्ञान या दिशेने एक मोठी उपलब्धी ठरली आहे. डीएफओ म्हणाले की, प्रधानमंत्रींच्या ‘मन की बात’ मध्ये या प्रयत्नांचा उल्लेख आणि प्रशंसा करणे आमच्यासाठी गर्वाची गोष्ट आहे.
गुप्ता यांनी माहिती दिली की, 2018 मध्ये गोडावणची घटती संख्या गंभीर चिंता बनली होती, परंतु वैज्ञानिक प्रयत्नांमुळे आता यांची संख्या वाढत आहे.
2025 मध्ये एकूण 25 नवीन गोडावण चूजांचा जन्म झाला, तर 2026 च्या सुरुवातीच्या महिन्यात 14 चूजांचा यशस्वी जन्म झाला आहे. यामध्ये 4 चूजांचा जन्म नैसर्गिक पद्धतीने आणि 10 चूजांचा जन्म एआय तंत्रज्ञानाच्या माध्यमातून झाला आहे. सध्या जैसलमेरच्या दोन्ही ब्रीडिंग सेंटरमध्ये गोडावणांची एकूण संख्या 82 पर्यंत पोहोचली आहे, ज्यात 58 रामदेवरा ब्रीडिंग सेंटरमध्ये आणि 24 सम ब्रीडिंग सेंटरमध्ये आहेत.
–
एसडी/एबीएम