मुंबई, 26 एप्रिल: भारतीय सिनेमा आणि रंगमंचाच्या जगात जोहरा सहगल त्यांच्या अप्रतिम अभिनय आणि जिंदादिलीसाठी प्रसिद्ध आहेत. त्यांच्या वैयक्तिक आयुष्यातील कथा देखील एक अद्भुत चित्रपटासारखी आहे. त्या काळात जेव्हा मुलींना स्वतःचे निर्णय घेणे कठीण होते, जोहरा सहगल यांनी समाजाच्या पारंपरिक विचारधारेला आव्हान दिले. त्यांनी आपल्या हृदयाचे ऐकून एक असा निर्णय घेतला, ज्याची चर्चा अनेक वर्षांपर्यंत झाली.
जोहरा सहगल एक पारंपरिक मुस्लिम कुटुंबात जन्मल्या. त्यांनी आपल्या पेक्षा आठ वर्षांनी लहान हिंदू युवक कामेश्वर सहगल सोबत विवाह केला. त्या काळात हा अंतरधार्मिक विवाह समाजासाठी एक मोठा पाऊल मानला जात होता. तथापि, दोघांनीही त्यांच्या प्रेमाला सामर्थ्याने जपले आणि एक सुंदर प्रेमकथा निर्माण केली.
जोहरा सहगल यांचा जन्म 27 एप्रिल 1912 रोजी उत्तर प्रदेशातील सहारनपुर येथे झाला. त्यांचा संपूर्ण नाव साहिबजादी जोहरा मुमताजुल्लाह खान बेगम होता. त्यांच्या कुटुंबात सात भाऊ-बहिणी होत्या. लहानपणी त्यांच्या आईचा मृत्यू झाला, ज्यामुळे त्यांच्या आयुष्यात अनेक अडचणी आल्या.
जोहरा सहगल लहानपणापासूनच काहीतरी वेगळे करण्याची इच्छा होती. त्यांना नृत्य आणि अभिनयाची खूप आवड होती. या आवडीमुळे त्यांनी प्रसिद्ध नर्तक आणि कोरियोग्राफर उदय शंकर यांच्या नृत्य अकादमीत प्रवेश केला आणि त्यांच्या नृत्य गटाचा भाग बनल्या. याच दरम्यान त्यांची कामेश्वर सहगल यांच्याशी भेट झाली. कामेश्वर एक शास्त्रज्ञ होते आणि त्यांना चित्रकला आणि नृत्यातही रस होता. दोघे एकत्र काम करताना एकमेकांच्या जवळ आले.
ही मैत्री हळूहळू प्रेमात बदलली, तरी त्यांच्यासमोर अनेक अडचणी होत्या. कामेश्वर जोहरापेक्षा आठ वर्षांनी लहान होते आणि दोन्ही धर्म भिन्न होते. त्या काळात समाजात अशा विवाहांना सहज स्वीकारले जात नव्हते.
कुटुंब आणि समाजाच्या दबावानंतरही त्यांनी हार मानली नाही आणि 14 ऑगस्ट 1942 रोजी विवाह केला. हा विवाह त्या काळात चर्चेत राहिला. जोहरा आणि कामेश्वर यांनी त्यांच्या नात्याला नेहमीच आदर आणि प्रेमाने जपले.
विवाहानंतर दोघांनी कला क्षेत्रात एकत्र काम केले. जोहरा सहगल यांनी रंगभूमीवर अनेक वर्षे काम केले आणि पृथ्वी थिएटरमध्ये सुमारे 14 वर्षे अभिनय केला. नंतर त्यांनी चित्रपट क्षेत्रात प्रवेश केला. त्यांच्या अभिनयाची शैली इतकी वेगळी होती की त्यांनी प्रत्येक पात्रात जीव ओतला. त्यांनी ‘नीचा नगर’, ‘दिल से’, ‘हम दिल दे चुके सनम’, ‘वीर-जारा’, ‘चीनी कम’ आणि ‘सांवरिया’ सारख्या चित्रपटांमध्ये अप्रतिम अभिनय केला. वय वाढत असतानाही त्यांची ऊर्जा कमी झाली नाही आणि त्यांनी सतत काम केले.
जोहरा सहगल यांना कला क्षेत्रात योगदानाबद्दल अनेक मान्यताही मिळाल्या. त्यांना पद्म श्री, पद्म भूषण आणि पद्म विभूषण यांसारखे प्रतिष्ठित पुरस्कार मिळाले. 10 जुलै 2014 रोजी 102 वर्षांच्या वयात हृदयविकाराच्या झटक्याने त्यांचे निधन झाले.
–
पीके/एबीएम