जयपुर, 22 एप्रिल: राजस्थानच्या बालोतरा जिल्ह्यातील पचपदरा रिफाइनरीमध्ये 20 एप्रिलला लागलेल्या भीषण आगीची उच्चस्तरीय चौकशी सुरू झाली आहे. या रिफाइनरीचे उद्घाटन प्रधानमंत्री नरेंद्र मोदी 21 एप्रिल रोजी करणार होते. त्यामुळे चौकशी एजन्सी या घटनेच्या मागे सुरक्षा चुक किंवा कोणतीही साजिश आहे का, याचा शोध घेत आहेत. या प्रकरणाची संवेदनशीलता लक्षात घेता चौकशी व्यापक स्वरूपात करण्यात येत आहे.
राष्ट्रीय चौकशी एजन्सी (एनआयए), केंद्रीय गृह मंत्रालयाची एक टीम आणि पेट्रोलियम मंत्रालयाचे तांत्रिक तज्ञ यासह अनेक एजन्सींचे अधिकारी आणि तज्ञ मंगळवारी घटनास्थळी विस्तृत चौकशी सुरू करण्यासाठी दाखल झाले.
रिफाइनरीच्या आजुबाजूच्या सीसीटीव्ही फुटेजचे बारकाईने विश्लेषण केले जात आहे, जेणेकरून कोणत्याही संशयास्पद क्रियाकलापांची ओळख पटवता येईल. प्रवेश प्रोटोकॉल अधिक कडक करण्यात आले आहेत आणि कर्मचार्यांवर तसेच बाहेरील व्यक्तींवर लक्ष ठेवण्यात आले आहे. तथापि, संपूर्ण चौकशी कोणत्या एजन्सीच्या नेतृत्वात होईल, हे अद्याप स्पष्ट झालेले नाही. सूत्रांच्या माहितीनुसार, पेट्रोलियम प्रतिष्ठानांच्या सुरक्षेसाठी जबाबदार अधिकारीही या चौकशीचा भाग आहेत.
सुरक्षा एजन्सी सामान्यतः प्रधानमंत्रीच्या कोणत्याही भेटीपूर्वी व्यापक चौकशी करतात. या संदर्भात आग लागण्याची घटना गंभीर चिंता निर्माण करते. सूत्रांचे म्हणणे आहे की गृह मंत्रालय या घटनेला प्रधानमंत्रीच्या सुरक्षा प्रोटोकॉलच्या संभाव्य उल्लंघनाच्या दृष्टिकोनातून पाहत आहे.
4,500 एकर क्षेत्रात पसरलेली आणि 79,459 कोटी रुपये खर्च करून बांधलेली ही रिफाइनरी 20,000 पेक्षा अधिक कर्मचार्यांना रोजगार देते. अद्याप हिंदुस्तान पेट्रोलियम कॉर्पोरेशन लिमिटेड (एचपीसीएल) ने नुकसानाचा कोणताही विस्तृत आढावा सादर केलेला नाही. प्रारंभिक संकेतांनुसार, जर क्रूड डिस्टिलेशन युनिटला मोठा नुकसान झालं नसेल, तर 1 जुलैपर्यंत व्यावसायिक उत्पादन पुन्हा सुरू होऊ शकते.
दरम्यान, मुख्यमंत्री भजनलाल शर्मा यांनी मंगळवारी घटनास्थळाला भेट दिली. त्यांनी एक्सवर लिहिले, “मी पचपदरा स्थित राजस्थान रिफाइनरीचे निरीक्षण केले आणि अधिकाऱ्यांसोबत उच्चस्तरीय पुनरावलोकन बैठक घेतली.”
मुख्यमंत्र्यांनी अग्निशामक कर्मचाऱ्यांशी आणि आपातकालीन प्रतिसाद टीमशी चर्चा केली, ज्यांनी सीडीयूमध्ये लागलेल्या आगीवर तात्काळ नियंत्रण मिळवण्यात महत्त्वाची भूमिका बजावली.
मुख्यमंत्र्यांनी सांगितले, “रिफाइनरी परिसरात झालेल्या या घटनेला अत्यंत गंभीरतेने घेत, विस्तृत चौकशीचे निर्देश दिले आहेत. एचपीसीएल अधिकाऱ्यांनी दिलेल्या प्रारंभिक माहितीनुसार, नुकसान फक्त एका मर्यादित क्षेत्रातच आहे.”
पूर्व मुख्यमंत्री अशोक गहलोत यांनी सांगितले की त्यांनी ऑस्ट्रेलियाच्या एका केमिकल इंजिनिअरशी चर्चा केली, ज्याने सांगितले की नवीन रिफाइनरीमध्ये अशा प्रकारची आग लागणे शक्य नाही. तांत्रिकदृष्ट्या, रिफाइनर्यांमध्ये सामान्यतः 20-25 वर्षांनंतर कोणत्याही तांत्रिक दोषामुळे आग लागते.
या दरम्यान, विविध स्तरांवर चौकशी सुरू आहे. केंद्रीय सुरक्षा एजन्सी सुरक्षा किंवा तोडफोडच्या संभाव्य पैलूंवर लक्ष ठेवत आहेत, तर एचपीसीएल ने तांत्रिक कारणांची आंतरिक चौकशी सुरू केली आहे.
एचपीसीएल ने आपल्या निवेदनात सांगितले की रिफाइनरीच्या क्रूड डिस्टिलेशन युनिट (सीडीयू) विभागात दुपारी 1:55 वाजता आग लागली. प्रारंभिक चौकशीत असे आढळले की हीट एक्सचेंजर सर्किटमधील कोणत्याही वाल्व किंवा फ्लॅंजमधून हायड्रोकार्बनच्या रिसावामुळे आग लागली असू शकते.
कंपनीने पुष्टी केली की स्थानिक अधिकाऱ्यांच्या मदतीने आपातकालीन प्रतिसाद टीमने आगवर तात्काळ नियंत्रण मिळवले. कोणत्याही जखमी किंवा मृत्यूची माहिती नाही. आग हीट एक्सचेंजर स्टॅकपर्यंतच मर्यादित राहिली. सीडीयू आणि वीडीयू यासह मुख्य युनिटांना वेळेत वेगळे करण्यात आले आणि ते संरचनात्मकदृष्ट्या सुरक्षित आहेत. रिफाइनरीच्या इतर भागांवर कोणताही परिणाम झाला नाही. आग लागण्याचे अचूक कारण आणि त्याचे परिणाम याची चौकशी आतंरिक आणि बाह्य दोन्ही प्रकारच्या तज्ञांकडून केली जात आहे.
पेट्रोलियम आणि नैसर्गिक गॅस मंत्रालयाचे अधिकारी म्हणाले की त्यांनी एक उच्चस्तरीय समिती स्थापन केली आहे, ज्यामध्ये बाह्य तज्ञांचा समावेश आहे, जेणेकरून या घटनेच्या मागील मूल कारणाचा आढावा घेता येईल आणि तात्काळ सुधारात्मक उपायांची शिफारस केली जाऊ शकते.
दिल्लीहून तज्ञांची एक टीम घेऊन बीएसएफचा एक हेलिकॉप्टर मंगळवारी दुपारी रिफाइनरीच्या हेलिपॅडवर उतरला. टीमने विस्तृत निरीक्षण केले, कर्मचार्यांशी आणि अग्निशामक कर्मचाऱ्यांशी चर्चा केली आणि घटनेच्या वेळीच्या सीसीटीव्ही फुटेजची समीक्षा केली. काही वेळातच एक फोरेंसिक टीम घटनास्थळी पोहोचली आणि तिथून पुरावे गोळा केले.
राजस्थानच्या मंत्री जोगाराम पटेल यांनी सांगितले की लीकच्या मूल कारणांची संपूर्ण चौकशी करण्यासाठी इतर रिफाइनर्यांमधून तज्ञ टीम आणि वरिष्ठ तांत्रिक तज्ञांना बोलावले जात आहे, जेणेकरून याचे स्थायी समाधान सुनिश्चित केले जाऊ शकेल.
त्यांनी आश्वासन दिले की दुरुस्तीचे काम पूर्ण झाल्यावर रिफाइनरी ठरलेल्या कार्यक्रमानुसार आपले व्यावसायिक उत्पादन सुरू करेल. त्यांनी सांगितले की अत्याधुनिक तंत्रज्ञानाने सुसज्ज असलेली ही रिफाइनरी या क्षेत्राच्या औद्योगिक विकासात एक महत्त्वाचा टप्पा ठरवेल आणि यामुळे रोजगाराच्या मोठ्या संधी निर्माण होतील.