नई दिल्ली, 26 सप्टेंबर: हिंदू धर्मात पितृ पक्ष हा पूर्वजांच्या स्मरणासाठी आणि त्यांच्याबद्दल श्रद्धा व्यक्त करण्याचा सर्वात पवित्र काळ मानला जातो. या १६ दिवसांत, कुटुंबातील सदस्य आपल्या पितरांच्या आत्मिक शांतीसाठी श्राद्ध, तर्पण आणि पिंडदान यांसारखे कर्म करतात. या काळात केलेले दान आणि तर्पण थेट पितरांपर्यंत पोहोचते आणि त्यांना मोक्ष प्रदान करते. देशभरात यासाठी अनेक पवित्र स्थळे आहेत, परंतु अरुणाचल प्रदेशातील परशुराम कुंड आणि कोलकात्यातील प्रिंसेप घाट यांचे महत्व विशेष आहे.
अरुणाचल प्रदेशातील लोहित जिल्ह्यातील लोहित नदीच्या तीरावर असलेले परशुराम कुंड हे एक अत्यंत पवित्र हिंदू तीर्थस्थळ आहे. याचे संबंध भगवान विष्णूच्या सहाव्या अवतार भगवान परशुरामाशी आहे.
पौराणिक कथेनुसार, भगवान परशुरामने आपल्या वडिलांच्या आज्ञेनुसार आपल्या मातेला वध केला. मातेला पुनर्जीवित करण्यात आले, परंतु त्यांना मातृ-हत्या करण्याचा पाप लागला. या पापामुळे त्यांचा परशु त्यांच्या हातात चिपकला. अनेक तीर्थांमध्ये भटकल्यानंतर, जेव्हा ते लोहित नदीच्या कुंडात स्नान केले, तेव्हा त्यांचा परशु त्याच्या हातातून पडला आणि तो पापमुक्त झाला. त्यामुळे हे स्थान माता-पिता आणि पूर्वजांच्या दोषांपासून मुक्तीचे केंद्र मानले जाते.
धार्मिक मान्यता आहे की परशुराम कुंडाचे जल अत्यंत दिव्य आणि शुद्ध आहे. पितृ पक्षाच्या काळात येथे मोठ्या संख्येने श्रद्धालू श्राद्ध, पिंडदान आणि तर्पण करण्यासाठी येतात. येथे तर्पण केल्याने पितरांच्या आत्म्याला शांती आणि मोक्ष मिळतो. मकर संक्रांतीच्या काळात येथे सर्वात मोठा मेला लागतो, ज्यामध्ये लाखो श्रद्धालू पवित्र स्नान करतात.
पितृ तर्पणासाठी कोलकात्यातील प्रिंसेप घाट आणि हुगली नदीचे अन्य घाट प्रसिद्ध आहेत. हुगली नदी गंगाची एक शाखा आहे, त्यामुळे येथे केलेले पिंडदान आणि तर्पण अत्यंत फलदायी मानले जाते.
पितृ पक्षाच्या १६ दिवसांच्या काळात येथे हजारो श्रद्धालू आपल्या पूर्वजांच्या आत्म्याची शांती साधण्यासाठी एकत्र येतात. महालया अमावस्या हा या काळातील सर्वात महत्त्वाचा दिवस आहे. या दिवशी तडकेच हुगली नदीच्या घाटांवर मोठा जनसैलाब असतो. येथे श्रद्धालू नदीच्या पाण्यात उभे राहून कुश, काले तिळ, गंगाजल आणि सफेद फुलांनी आपल्या पूर्वजांना तिलोदक अर्पित करतात. हा क्षण पितृ पक्षाच्या समाप्तीचा आणि देवी पक्षाच्या सुरुवातीचा प्रतीक आहे.
प्रिंसेप घाटाबरोबरच बागबाजार घाट, निमतला घाट आणि हावड्याच्या रामकृष्णपुर घाटावरही पितृ पक्षात विशेष व्यवस्था केली जाते. येथे आस्था आणि कृतज्ञतेचा अद्भुत संगम पाहायला मिळतो.