भोपाल, 28 एप्रिल: मुख्यमंत्री डॉ. मोहन यादव यांच्या नेतृत्वाखाली मध्य प्रदेशात पारंपरिक हस्तशिल्प आणि स्थानिक कला राष्ट्रीय व आंतरराष्ट्रीय स्तरावर ओळख मिळवण्यासाठी प्रभावी प्रयत्न सुरू आहेत. याच संदर्भात, राज्यातील ‘बाग प्रिंट’ कला फ्रान्सच्या पॅरिसमध्ये आयोजित होणाऱ्या प्रतिष्ठित ‘फोयर डे पेरिस’ मेळ्यात प्रदर्शित केली जाणार आहे. हा मेला 30 एप्रिल ते 11 मे दरम्यान पॅरिसच्या पोर्टे डे वर्साय प्रदर्शनी केंद्रात होणार आहे.
केंद्रीय वस्त्र मंत्रालयाच्या विकास आयुक्त (हस्तशिल्प) कार्यालयाने देशभरातून निवडलेल्या पाच श्रेष्ठ शिल्पकारांमध्ये राज्याचे राष्ट्रीय पुरस्कार विजेते मोहम्मद बिलाल खत्री यांचा समावेश आहे. ते या मेळ्यात ‘बाग प्रिंट’ कला सादर करताना मास्टर क्राफ्ट्समॅन म्हणून सहभागी होणार आहेत. ‘बाग प्रिंट’ हस्तशिल्प भौगोलिक संकेत (GI) अंतर्गत संरक्षित आहे.
या आंतरराष्ट्रीय मेळ्यात बिलाल खत्री ‘बाग प्रिंट’ कला थेट प्रदर्शित करणार आहेत. पारंपरिक नैसर्गिक रंग, नक्काशीदार लाकडाचे ब्लॉक्स आणि हस्तनिर्मित तंत्रज्ञानाद्वारे कपड्यांवर उभरलेल्या कलाकृती आंतरराष्ट्रीय प्रेक्षकांना प्रत्यक्ष पाहता येतील. हे भारतीय हस्तशिल्पाच्या गहराई आणि सौंदर्याचे अनोखे दर्शन देईल.
या विशेष प्रदर्शनीसाठी तयार केलेले डिझाइन भारतीय पारंपरिक शिल्प आणि आधुनिक जागतिक सौंदर्यशास्त्राचे समन्वय साधते. युरोपियन बाजाराच्या आवडीनुसार तयार केलेल्या या कलाकृती ‘बाग प्रिंट’ला आंतरराष्ट्रीय स्तरावर नवीन ओळख देतील.
‘बाग प्रिंट’ ही मध्य प्रदेशातील धार जिल्ह्यातील बाग क्षेत्राची पारंपरिक हँड ब्लॉक प्रिंटिंग कला आहे. बाग हा एक लहान आदिवासी गाव आहे, जिथे भील आणि भिलाला समुदाय राहतात. या कलाकृतीची परंपरा खत्री समुदायाने सुमारे 400 वर्षांपूर्वी सिंधच्या लरकाना क्षेत्रातून येऊन स्थापित केली अशी मान्यता आहे.
या शिल्पात सूती आणि रेशमी कपड्यांना पारंपरिक नैसर्गिक प्रक्रियांनी तयार केले जाते. लोहेच्या संक्षारण, धवाडी फूल आणि मायरोबालन यांचे मिश्रण, फिटकरी आणि एलिजारिनचा वापर केला जातो. कुशल कारीगर लाकडाच्या ब्लॉक्समधून डिझाइन तयार करून त्यांना हाताने भरतात. तयार वस्त्रांना वाहत्या पाण्यात धुऊन, सूर्यप्रकाशात वाळवले जाते, ज्यामुळे त्यांना विशेष फिनिश प्राप्त होते. ‘बाग प्रिंट’मध्ये लाल आणि काळ्या रंगाचे ज्यामितीय व पुष्पीय रूपांकन प्रमुख असते.