लखनऊ, 7 मे: उत्तर प्रदेशचे मुख्यमंत्री योगी आदित्यनाथ यांच्या नेतृत्वात एक अद्वितीय स्मारक आकार घेत आहे. हे स्मारक केवळ ईंट-पत्थरांचे नाही, तर सामाजिक न्याय, संविधान आणि बाबा साहेब आंबेडकर यांच्या विचारांचे जीवंत केंद्र बनणार आहे. लखनऊच्या ऐशबाग क्षेत्रात भारत रत्न डॉ. भीमराव आंबेडकर स्मारक आणि सांस्कृतिक केंद्राचे निर्माण कार्य अंतिम टप्प्यात आहे. हे स्मारक जुलै 2026 मध्ये पूर्ण होईल. आंबेडकर महासभा ट्रस्टचे अध्यक्ष डॉ. लालजी प्रसाद निर्मल यांनी सांगितले की, मुख्यमंत्री योगी आदित्यनाथ यांनी डॉ. आंबेडकर यांच्या पत्नी सविता आंबेडकर यांच्या स्वप्नांना साकार केले आहे.
लखनऊच्या ऐशबाग क्षेत्रात ईदगाहच्या समोर 2.5 एकर जागेत हे स्मारक उभारले जात आहे. सुरुवातीला याची अंदाजित किंमत 45.04 कोटी होती, पण ऑडिटोरियम, फिनिशिंग आणि इतर विकास कार्यामुळे याची किंमत 81 कोटींपासून 100 कोटींच्या जवळ पोहोचली आहे.
या स्मारकाच्या निर्माणासाठी दोन टप्प्यात जमीन आवंटित करण्यात आली आहे आणि त्यानुसार बजेटही जारी करण्यात आले आहे. स्मारकाचे कार्य जवळपास पूर्ण झाले आहे, परंतु 500 आसनांच्या अत्याधुनिक ऑडिटोरियमचे काम अंतिम टप्प्यात आहे. या प्रकल्पाचे शिलान्यास 29 जून 2021 रोजी तत्कालीन राष्ट्रपति रामनाथ कोविंद यांनी केले होते. आंबेडकर महासभा आणि बाबा साहेबांचे अनुयायी या स्मारकाची मागणी अनेक वर्षांपासून करत होते.
डॉ. निर्मल यांनी सांगितले की, या स्मारकाची मागणी 1991 मध्ये डॉ. सविता आंबेडकर यांनी केली होती. त्यांनी भावुकतेने सांगितले होते की, बाबा साहेबांच्या अस्थी अवशेषांवर एक भव्य स्मारक उभारले जावे. मुख्यमंत्री योगी आदित्यनाथ यांनी या प्रकल्पाला मंजुरी दिली आणि त्याचे काम जलद गतीने सुरू केले.
स्मारक परिसरात 25 फूट उंच डॉ. आंबेडकर यांची कांस्य प्रतिमा स्थापित केली जाणार आहे. याशिवाय, तीन मजली प्रशासनिक इमारत, आधुनिक संग्रहालय आणि फोटो गॅलरी असेल. यामध्ये डॉ. आंबेडकर यांच्या जीवनाची माहिती प्रदर्शित केली जाईल. येथे एक विशाल पुस्तकालय आणि संशोधन केंद्रही उभारले जात आहे. विशेष म्हणजे, येथे डॉ. आंबेडकर संशोधन केंद्राची स्थापना केली जाणार आहे, जिथे पीएचडी स्तरावर संशोधनाची सुविधा उपलब्ध असेल.
योगी सरकार या स्मारकाला तांत्रिकदृष्ट्या आधुनिक बनविण्यासाठी विविध योजना राबवत आहे. येथे ऑडियो-विजुअल प्रस्तुती, वर्चुअल रिअलिटी शो आणि डिजिटल माध्यमांद्वारे बाबा साहेबांच्या विचारांना नवीन पिढीपर्यंत पोहोचविण्याची योजना आहे. डॉ. आंबेडकर यांच्या अस्थी कलशाला येथे संपूर्ण सन्मानाने स्थापित केले जाईल. याशिवाय, विपश्यना ध्यान केंद्रही उभारले जाणार आहे.
डॉ. निर्मल यांनी भारत रत्न डॉ. भीमराव आंबेडकर स्मारक आणि सांस्कृतिक केंद्र उभारण्यासाठी केलेल्या संघर्षाबद्दल माहिती दिली. 2016 मध्ये, प्रधानमंत्री नरेंद्र मोदी लखनऊमध्ये आंबेडकर महासभेत येणार होते. त्यावेळी तत्कालीन मुख्यमंत्री अखिलेश यादव यांनी स्मारकासाठी जमीन देण्याची घोषणा केली होती, पण नंतर त्यांनी आपली वचनबद्धता बदलली. 2017 मध्ये योगी आदित्यनाथ यांच्या नेतृत्वात या स्मारकाची मागणी मान्य करण्यात आली.