मुंबई, 8 एप्रिल: आनंद, कश्मीर की कली, अमर प्रेम, हावड़ा ब्रिज आणि अमानुष… या काही चित्रपटांनी सिनेमा जगतात अमर स्थान मिळवले आहे. ज्ञान मुखर्जी आणि फणी मजूमदार यांसारख्या दिग्गज चित्रकारांकडून सिनेमा शिकलेले शक्ती सामंत यांनी अनेक अविस्मरणीय चित्रपट दिले, जे आजही प्रेक्षकांच्या हृदयात आहेत.
‘कश्मीर की कली’, ‘अमर प्रेम’, ‘आनंद’, ‘आश्रम’, ‘आराधना’ आणि ‘अनुराग’ यांसारख्या चित्रपटांद्वारे शक्ती सामंत यांनी रोमांस, संगीत आणि भावनांचा अनोखा संगम सादर केला.
शक्ती सामंत हे हिंदी सिनेमा जगतातील एक अत्यंत यशस्वी निर्माता आणि निर्देशक होते. त्यांनी केवळ व्यावसायिक यशच मिळवले नाही, तर त्यांच्या चित्रपटांद्वारे समाजात सकारात्मक जागरूकता पसरवण्याचा प्रयत्न केला. त्यांच्या चित्रपटांमध्ये संस्कार आणि सरोकार दोन्ही घटक सुंदरपणे दर्शवले गेले आहेत.
13 जानेवारी 1926 रोजी पश्चिम बंगालच्या बर्धमान जिल्ह्यात जन्मलेले शक्ती सामंत यांची प्राथमिक शिक्षण देहरादूनमध्ये झाली. त्यांनी 1944 मध्ये कोलकाता विश्वविद्यालयातून स्नातक पदवी मिळवली. चित्रपटांमध्ये अभिनय करण्याचे स्वप्न घेऊन ते मुंबईत आले, पण सुरुवातीला त्यांना दापोलीच्या एका शाळेत शिक्षकाची नोकरी मिळाली. काही काळानंतर त्यांनी चित्रपट क्षेत्रात प्रवेश केला.
1948 मध्ये शक्ती सामंत यांनी ‘सुनहरे दिन’ या चित्रपटाच्या दिग्दर्शक सतीश निगम यांचे सहाय्यक म्हणून काम सुरू केले. त्यानंतर त्यांनी ज्ञान मुखर्जी आणि फणी मजूमदार यांसारख्या त्या काळातील प्रसिद्ध चित्रकारांसोबत काम केले आणि चित्रपट निर्मिती व दिग्दर्शनाच्या बारीक्यांमध्ये पारंगत झाले. या दिग्गजांकडून मिळालेल्या अनुभवाने त्यांना एक उत्कृष्ट चित्रकार बनवण्यात महत्त्वाची भूमिका बजावली.
1954 मध्ये शक्ती सामंत यांना त्यांच्या पहिल्या चित्रपट ‘बहू’चे दिग्दर्शन करण्याची संधी मिळाली. या चित्रपटात करण दीवान, उषा किरण, प्राण, जॉनी वॉकर आणि महमूद यांसारखे कलाकार होते. संगीत हेमंत कुमारने दिले होते. ‘बहू’ नंतर त्यांनी ‘हिल स्टेशन’, ‘शेरू’, ‘डिटेक्टिव’ आणि ‘इंस्पेक्टर’ यांसारखे चित्रपट दिग्दर्शित केले.
1957 मध्ये शक्ती सामंत यांनी स्वतःचा प्रोडक्शन बॅनर ‘श्री शक्ती फिल्म्स’ सुरू केला. या बॅनरची पहिली फिल्म ‘हावड़ा ब्रिज’ होती, जी एक मर्डर मिस्ट्री होती. या चित्रपटात अशोक कुमार आणि मधुबाला मुख्य भूमिकेत होते. संगीत ओपी नैयरने दिले होते. त्यांच्या संपूर्ण करिअरमध्ये शक्ती सामंत यांनी एकूण 43 चित्रपटांचे दिग्दर्शन केले, ज्यामध्ये 37 हिंदी आणि 6 बांग्ला चित्रपटांचा समावेश होता. त्यांनी ‘अमानुष’ चित्रपट हिंदी आणि बांग्ला दोन्ही भाषांमध्ये बनवला. त्यांच्या चित्रपटांमध्ये ‘जाली नोट’, ‘चाइना टाउन’, ‘कश्मीर की कली’, ‘सावन की घटा’, ‘कटी पतंग’, ‘पगला कहीं का’, ‘एन इवनिंग इन पेरिस’, ‘अजनबी’, ‘महबूबा’, ‘अनुरोध’, ‘आनंद आश्रम’ आणि ‘अमर प्रेम’ यांसारखे चित्रपट आजही क्लासिक मानले जातात.
शक्ती सामंत फक्त चित्रपट बनवण्यापुरतेच मर्यादित राहिले नाहीत. त्यांनी पाच वर्षे मोशन पिक्चर्स प्रोड्यूसर्स असोसिएशनचे अध्यक्ष म्हणून सेवा केली. कोलकाता येथील सत्यजीत रे फिल्म आणि टेलिव्हिजन इन्स्टिट्यूटचे दोन वर्षे अध्यक्ष होते आणि अनेक वर्षे सेंट्रल बोर्ड ऑफ फिल्म सर्टिफिकेशनचे अध्यक्ष देखील होते. त्यांच्या तीन चित्रपटांना आराधना, अनुराग आणि अमानुष यांना फिल्मफेयरचा सर्वश्रेष्ठ चित्रपट पुरस्कार मिळाला. त्यांच्या अनेक चित्रपटांना देश-विदेशातील चित्रपट महोत्सवांमध्ये प्रदर्शित करण्यात आले आणि त्यांना मोठा मान मिळाला.