दिल्ली, 18 मे: देशातील अनेक भागांमध्ये तापमान वाढत असल्याने आणि लूच्या स्थितीमुळे, आरोग्य आणि कुटुंब कल्याण मंत्रालयाच्या आरोग्य सेवा महानिदेशालयाने आयुष मंत्रालयाच्या समन्वयाने एक व्यापक सार्वजनिक आरोग्य सल्ला जारी केला आहे.
या सल्ल्यात सामान्य जनतेसाठी, संवेदनशील गटांसाठी, नियोक्त्यांसाठी, कामगारांसाठी आणि मोठ्या जमावांसाठी तसेच क्रीडा कार्यक्रमांमध्ये सहभागी होणाऱ्यांसाठी गरमीच्या ताणापासून आणि गरमीशी संबंधित आजारांपासून वाचण्यासाठी मार्गदर्शन केले आहे. यामध्ये पुरेशी पाण्याची मात्रा पिणे, दिवसाच्या सर्वात उष्ण तासांमध्ये थेट सूर्यप्रकाशात जाण्यापासून टाळणे, हलके सूती कपडे घालणे आणि मौसमी फळे व इलेक्ट्रोलाइट्सयुक्त द्रवपदार्थांचे सेवन करण्यावर जोर देण्यात आला आहे.
सल्ल्यात म्हटले आहे की, तीव्र गरमी आणि लूच्या काळात लहान मुले, गर्भवती महिला, वृद्ध, बाहेर काम करणारे कामगार आणि हृदय रोग किंवा उच्च रक्तदाब असलेले व्यक्ती यांची विशेष काळजी घेणे आवश्यक आहे.
कार्यस्थळे, सार्वजनिक जमाव आणि बाह्य क्रियाकलापांसाठी विशेष सावधगिरीची शिफारस करण्यात आली आहे. यामध्ये छायादार विश्रांती स्थळांची व्यवस्था, नियमितपणे पाण्याचे सेवन करण्यासाठी विश्रांती घेणे, कामगारांसाठी वातावरणानुसार उपाययोजना आणि गरमीच्या ताणाच्या लक्षणांबाबत जागरूकता निर्माण करणे समाविष्ट आहे.
सार्वजनिक आरोग्य सल्ल्यात नागरिकांना गरमीशी संबंधित आजारांचे गंभीर लक्षणे जसे की चक्कर येणे, डोकेदुखी, मळमळ, मानसिक स्थितीत बदल, शरीराचे तापमान वाढणे, निर्जलीकरण, दौरे आणि बेहोशी याबाबत सतर्क राहण्याची सूचना दिली आहे. ‘हीटस्ट्रोक’ (लू लागणे) हा एक वैद्यकीय आपातकाल आहे, ज्यासाठी तातडीची वैद्यकीय मदत आवश्यक आहे. यासाठी तातडीच्या आपातकालीन हेल्पलाइन 108/102 वर कॉल करण्याचा सल्ला दिला आहे.
या सल्ल्यात आयुर्वेद, सिद्ध, योग, यूनानी आणि होम्योपॅथी यांसारख्या विविध आयुष प्रणालींमधील पारंपरिक आरोग्य व निवारक उपायांचा समावेश करण्यात आला आहे.
आयुर्वेद विभागात शरीराचे तापमान नियंत्रित करण्यासाठी गरमीच्या हंगामानुसार आहाराचे उपाय, छाछ, नारळ पाणी आणि लिंबू आधारित पेय यांसारख्या थंड द्रवपदार्थांचे सेवन आणि ‘निम्बुक फल पानक’, ‘आम्र प्रपानक’ आणि ‘चिंचा पानक’ यांसारख्या पारंपरिक औषधांचा वापर करण्याची शिफारस करण्यात आली आहे. सिद्ध आणि योग विभाग शीतलता प्रदान करणारे पेय आणि शीतली प्राणायाम यांसारख्या श्वास तंत्रांचा अवलंब करण्याची शिफारस करतात, ज्यामुळे शरीराला आराम मिळतो आणि गरमीच्या ताणाचा सामना करता येतो.
यूनानी पद्धतीत सूर्यप्रकाशामुळे होणाऱ्या समस्यांपासून वाचण्यासाठी पारंपरिक शीतल पेय आणि हर्बल लेप लावण्याची शिफारस केली जाते, तर होम्योपॅथी विभाग गरमीच्या काळात सावधगिरीच्या उपायांची शिफारस करतो.
यासोबतच, नागरिकांना गरमीच्या हंगामात खीरा, तरबूज, लिंबू, खरबूज, लौकी आणि टोमॅटो यांसारख्या हायड्रेटिंग आणि शीतलता प्रदान करणाऱ्या पारंपरिक खाद्यपदार्थांचा आपल्या आहारात समावेश करण्यास सांगितले आहे.
नागरिकांना भारतीय हवामान विभाग (IMD) द्वारे दिलेल्या हवामान अद्ययावत माहितीचे नियमितपणे पालन करण्याची आणि लूच्या चेतावणीच्या वेळी आवश्यक सावधगिरी बाळगण्याचीही सूचना दिली आहे.
–
पीआयएम/एबीएम