दुर्गापुर, 2 मे: देशभर भगवतीला समर्पित अनेक भव्य आणि प्राचीन मंदिरे आहेत. पश्चिम बंगालच्या दुर्गापुरजवळील गौरांगपुर येथे स्थित इच्छाई घोषेर देउल (इच्छाई घोषेर मंदिर) 7व्या शतकातील एक अद्भुत प्राचीन मंदिर आहे. देवी भगवतीला समर्पित हे मंदिर अनोख्या वास्तुकलेसाठी प्रसिद्ध आहे.
स्थानिक लोक या मंदिराला ‘त्रिकोणमितीय सर्वेक्षण टावर’ असेही संबोधतात. हे मंदिर धार्मिक महत्त्वाबरोबरच ऐतिहासिक आणि स्थापत्यकलेच्या दृष्टिकोनातूनही अत्यंत मूल्यवान आहे. इच्छाई घोषेर देउल रेखा-देउल शैलीत बांधले गेले आहे. याची संरचना मुख्यतः ईंटांनी तयार केलेली आहे, त्यामुळे याला ‘ईंटा मंदिर’ असेही म्हटले जाते. मंदिराच्या भिंतींवर जटिल नक्काशीदार टेराकोटा पॅनेल्स आहेत, ज्यात पौराणिक दृश्ये आणि आकृत्या उकेरलेली आहेत. हिंदू आणि बौद्ध स्थापत्य शैलीचा सुंदर संगम येथे पाहायला मिळतो.
मंदिराची उंची सुमारे 18 मीटर आहे. याचे गर्भगृह जवळजवळ चौकोनी आहे आणि त्यात खिडक्यांचा अभाव आहे. विद्वानांच्या मते, या मंदिराचे बांधकाम 7व्या ते 11व्या शतकाच्या दरम्यान झाले असावे, तर काही इतिहासकार याला 16व्या ते 18व्या शतकातील मानतात.
स्थानिक किंवदंतीनुसार, इच्छाई घोष नावाच्या व्यक्तीने देवी भगवतीच्या सन्मानार्थ हे मंदिर बांधले होते. त्यानंतर त्यांच्या वंशजांनी याची देखभाल केली आणि याला अमर ठेवले. मंदिराची एक विशेषता म्हणजे ब्रिटिश काळात ईस्ट इंडिया कंपनीच्या काळात याचा वापर निगराणी मीनार किंवा मानचित्रण टॉवर म्हणून केला जात होता. त्यामुळे स्थानिक लोक याला ‘त्रिकोणमितीय सर्वेक्षण टावर’ असे म्हणतात. काही इतिहासकारांचा असा विश्वास आहे की याचे बांधकाम राजा चित्रसेन राय किंवा राणी बिष्णुकुमारीने केले असावे.
मंदिर एशियाटिक सोसाइटी ऑफ इंडिया (एएसआई) द्वारे संरक्षित राष्ट्रीय महत्त्वाच्या स्मारकांमध्ये समाविष्ट आहे. याचा आधार सुमारे 20 फूट रुंद आहे. याच्या चिकनी आणि वक्र भिंती पाहण्यासारख्या आहेत. मंदिराच्या आजूबाजूला एक नदी वाहते, जी याला आणखी आकर्षक बनवते.
इच्छाई घोषेर देउलचा इतिहास प्रेमी आणि श्रद्धाळूंसाठी एक लोकप्रिय ठिकाण आहे. सण आणि उत्सवांच्या वेळी येथे जुलूस, अनुष्ठान, संगीत आणि नृत्य कार्यक्रमांचे आयोजन केले जाते, जे या ठिकाणाला सांस्कृतिकदृष्ट्या समृद्ध बनवतात.