दिल्ली, 6 मे: भारताचे मुख्य न्यायाधीश (सीजेआई) सूर्यकांत यांनी बुधवारी सांगितले की, सामाजिक न्याय एक मानवीय आणि न्यायसंगत समाजाची आधारशिला असावी लागते. त्यांनी चेतावणी दिली की आर्टिफिशियल इंटेलिजेंस (एआय) चा वाढता वापर गरीब वर्गाविषयी अंतर्निहित पूर्वाग्रह दर्शवत आहे.
‘रिस्पेक्ट इंडिया’च्या ‘रश्मिरथी: सामाजिक न्यायाचा महाकाव्य’ या विषयावर आठव्या दिनकर स्मृती व्याख्यानात सीजेआई म्हणाले की, समानता आणि मानवी गरिमा यांचे आदर्श रामधारी सिंह ‘दिनकर’ यांच्या रचनांमध्ये संविधानात समाविष्ट होण्यापूर्वीच सशक्तपणे व्यक्त झाले होते.
दिनकर यांच्या महाकाव्य ‘रश्मिरथी’वर आधारित विचार व्यक्त करताना सीजेआई म्हणाले की, एक लोकतंत्रात समानता, गरिमा आणि सामाजिक सौहार्द अनिवार्य आहेत. केवळ कायदे बनवणे पुरेसे नाही, तर प्रत्येक व्यक्तीसोबत गरिमा आणि सन्मानाने वागणे आवश्यक आहे.
समाजातील असमानता याबाबत चिंता व्यक्त करताना त्यांनी सांगितले की, सात दशकांनंतरही दिनकर यांच्या रचनांमध्ये दर्शविलेल्या विषमतांचे मुद्दे आजही तितकेच महत्त्वाचे आहेत.
सीजेआई पुढे म्हणाले की, सामाजिक न्यायाचे आदर्श आणि त्याची अंमलबजावणी एक न्यायपूर्ण सामाजिक व्यवस्थेची नींव तयार करतात. त्यांनी चेतावणी दिली की, उभरत्या तंत्रज्ञानामध्ये, ज्यामध्ये एआय-आधारित प्रणालींचा समावेश आहे, जर संवैधानिक मूल्ये आणि मानवी संवेदनशीलता यांचा विचार केला नाही, तर ते सामाजिक बहिष्कार वाढवण्याचा धोका निर्माण करतात.
साहित्य आणि संवैधानिक नैतिकता एकत्र येऊन समाजात समानता आणि सामाजिक सद्भाव टिकवण्यासाठी एक स्थायी ढांचा प्रदान करतात, असे त्यांनी स्पष्ट केले.
या कार्यक्रमात, भाजपा सांसद मनोज तिवारी यांना ‘दिनकर संस्कृति सम्मान 2026’ पुरस्काराने सन्मानित करण्यात आले. त्यांनी सांगितले की, दिनकर यांचे काव्य आजही आपल्याला प्रेरित करते आणि आपल्या सांस्कृतिक वारशाची शक्ती दर्शवते.
या स्मारक व्याख्यानात न्यायपालिका, शिक्षण क्षेत्र आणि सार्वजनिक जीवनातील अनेक मान्यवर उपस्थित होते.
सुप्रीम कोर्ट बार असोसिएशनचे अध्यक्ष विकास सिंह यांनी आपल्या भाषणात दिनकर यांच्या लेखनात न्यायाचे मूलभूत सिद्धांत स्पष्टपणे दिसतात, असे सांगितले. हे मंच साहित्यिक विचारांना समकालीन कायदेशीर आणि सामाजिक चर्चेशी जोडते.
‘रिस्पेक्ट इंडिया’चे संस्थापक मनीष कुमार चौधरी यांनी सांगितले की, हा व्याख्यान दिनकर यांच्या चिरस्थायी विचारांची श्रद्धांजलि आहे, जी अनेक पिढ्यांना प्रेरित करत आहेत.
–