सांबा, 7 एप्रिल: परंपरा आणि आधुनिकतेचा अनोखा संगम जम्मू-कश्मीरच्या सांबा जिल्ह्यातील जलापर गावात दिसून येत आहे. या गावात सुमारे ढाईशे कुटुंबे बांसाच्या कामात गुंतलेली आहेत. काळ बदलला तरी त्यांनी आपल्या पिढीजात कौशल्याला जिवंत ठेवले आहे आणि आता ते आधुनिक तंत्रज्ञानासह पुढे जात आहेत.
सरकारने जलापर गावात बांस कारीगरांसाठी एक कॉमन फैसिलिटी सेंटर (सीएफसी) स्थापन केले आहे. या सेंटरची स्थापना करोडो रुपयांच्या खर्चाने करण्यात आली आहे. याचा मुख्य उद्देश जम्मू-कश्मीरमध्ये बांस शिल्पाला प्रोत्साहन देणे आणि युवांना आत्मनिर्भर बनवणे आहे.
या सेंटरमध्ये रोज अनेक युवक-युवती, पुरुष आणि महिला प्रशिक्षण घेण्यासाठी येतात. येथे त्यांना बांसाच्या विविध उत्पादनांवर काम करणे शिकवले जाते, जसे की आभूषण, गृह सज्जा, फर्नीचर आणि इतर उपयुक्त वस्तू. या सेंटरमध्ये अत्याधुनिक मशीनरी उपलब्ध आहे, ज्यामुळे काम करणे अधिक सोपे आणि जलद झाले आहे.
सेंटरमध्ये बांसच्या ट्रीटमेंट आणि प्रोसेसिंगसाठी अनेक अद्ययावत मशीन आहेत, जसे की बांस स्प्लिटिंग मशीन, क्रॉस कटिंग मशीन आणि बांस स्लाइसिंग मशीन. या मशीनांच्या मदतीने पूर्वी हाताने केले जाणारे काम आता कमी वेळात पूर्ण होते.
प्रशिक्षकांनी सांगितले की या सेंटरच्या उघडण्यामुळे त्यांच्या जीवनात मोठा बदल झाला आहे. एक प्रशिक्षक म्हणाला की, “पूर्वी जो काम एक दिवसात होत होता, तो आता एक तासात पूर्ण होतो.” याशिवाय, ते आता अधिक आधुनिक आणि आकर्षक उत्पादने तयार करू शकतात.
प्रशिक्षक मंजित सिंहने सांगितले की, “हे काम आमच्या पूर्वजांच्या काळापासून चालू आहे. आम्हाला विभागाने असममध्ये पाठवले होते, जिथे आम्ही प्रशिक्षण घेतले. आता जलापरमध्येही आधुनिक मशीन उपलब्ध आहेत.”
राजेंद्र कुमारने सांगितले की, “माझा संपूर्ण परिवार बांसाच्या कामात गुंतलेला आहे. सीएफसीमुळे आमचे काम अधिक सोपे आणि चांगले झाले आहे.”
शेफाली देवीने सांगितले की, “आमचे वडीलही हेच काम करायचे आणि आता आम्हीही ही परंपरा पुढे चालवत आहोत.” काही युवकांनी असममध्ये प्रशिक्षण घेतले आहे आणि आता ते इतरांना प्रशिक्षण देत आहेत.
प्रीती देवीनेही सांगितले की, “या सेंटरमुळे मला नवीन गोष्टी शिकायला मिळाल्या आहेत. आता मी बांसाच्या अनेक नवीन उत्पादनांवर काम करत आहे.”
हँडिक्राफ्ट विभागाचे सहाय्यक संचालक एक्शु शर्मा यांनी सांगितले की, “या कॉमन फैसिलिटी सेंटरचा उद्देश स्थानिक कारीगरांना एक मंच प्रदान करणे आहे, जिथे ते आपल्या कौशल्याला अधिक निखारू शकतील.” त्यांनी सांगितले की, असमच्या एनईसी बीडीसीसोबत एक एमओयू साइन केले गेले आहे, ज्याद्वारे येथे अत्याधुनिक मशीन स्थापित करण्यात आल्या आहेत.
शर्मा यांनी सांगितले की, “या सेंटरमध्ये अनेक युवक काम करत आहेत आणि विभागाची प्रयत्न आहे की बांसाच्या उत्पादनांना एक नवीन ओळख मिळावी.”