नवी दिल्ली, 22 एप्रिल: अमेरिकेच्या अंतराळ एजन्सी नासाने ‘नॅन्सी ग्रेस रोमन स्पेस टेलीस्कोप’चा अनावरण केला आहे. हा एक विशेष प्रकारचा टेलीस्कोप आहे, जो सौर मंडलाच्या बाह्य ग्रहांची (एक्सोप्लॅनेट) शोध घेईल आणि डार्क मॅटर व डार्क एनर्जीच्या रहस्यांचा अभ्यास करेल.
नासाचे प्रशासक जेरेड इसाकमॅन यांनी मैरीलंडच्या गोडार्ड स्पेस फ्लाइट सेंटरमध्ये झालेल्या पत्रकार परिषदेत सांगितले, “रोमन टेलीस्कोप पृथ्वीला ब्रह्मांडाचा एक नवीन नकाशा प्रदान करेल.”
हा 12 मीटर लांब, चांदीच्या रंगाचा टेलीस्कोप मोठ्या सौर पॅनेलसह तयार करण्यात आला आहे आणि याला सप्टेंबरमध्ये स्पेसएक्सच्या रॉकेटद्वारे फ्लोरिडातून लॉन्च केले जाईल.
या टेलीस्कोपचे नाव नासाच्या पहिल्या मुख्य खगोलज्ञ नॅन्सी ग्रेस रोमन यांच्या नावावर ठेवले गेले आहे, ज्यांना ‘हबल स्पेस टेलीस्कोपची आई’ म्हणून ओळखले जाते.
नासानुसार, या टेलीस्कोपचे दृश्य क्षेत्र हबल टेलीस्कोपच्या तुलनेत सुमारे 100 पट अधिक असेल आणि हे आपल्या आयुष्यात एक अब्ज आकाशगंगांच्या प्रकाशाचे मापन करू शकते.
हा टेलीस्कोप ताऱ्यांच्या प्रकाशाला ब्लॉक करून थेट एक्सोप्लॅनेट आणि ग्रह बनणाऱ्या डिस्कचा अभ्यास करेल. याशिवाय, हा आपल्या गॅलेक्सीमध्ये ग्रहांची संख्या आणि प्रकाराचा मोठा डेटा तयार करेल आणि डार्क एनर्जी, एक्सोप्लॅनेट आणि इन्फ्रारेड एस्ट्रोफिजिक्सशी संबंधित अनेक महत्त्वाच्या प्रश्नांची उत्तरे शोधण्यात मदत करेल.
रोमन टेलीस्कोप तयार करण्यात 10 वर्षांपेक्षा अधिक वेळ आणि 4 अब्ज डॉलरपेक्षा जास्त खर्च आला आहे. याला पृथ्वीपासून सुमारे 15 लाख किलोमीटर दूर अंतराळात स्थापित केले जाईल, जेणेकरून हे ब्रह्मांडाच्या मोठ्या भागाचा अभ्यास करू शकेल.
याला अंतराळातील एक विशेष ठिकाण, दुसऱ्या सन-अर्थ लाग्रांज पॉइंट (एल2) वर ठेवले जाईल, जिथे गुरुत्वाकर्षण बल संतुलित राहतात आणि वस्तू कमी ऊर्जा वापरून स्थिर कक्षेत राहू शकतात.
एल2 वर राहिल्याने टेलीस्कोपला तापमान स्थिरता मिळेल, ज्यामुळे हबलच्या तुलनेत डेटा गुणवत्ता सुमारे 10 पट अधिक चांगली असेल.
गोडार्ड स्पेस फ्लाइट सेंटरचे सिस्टम इंजिनिअर मार्क मेल्टन यांच्या मते, हा टेलीस्कोप दररोज सुमारे 11 टेराबाइट डेटा पृथ्वीवर पाठवेल.