मुंबई, 27 एप्रिल: भारताच्या पूंजी बाजारात गुंतवणूकदारांची भागीदारी झपाट्याने वाढत आहे. नेशनल स्टॉक एक्सचेंज (एनएसई) ने 27 एप्रिल 2026 रोजी 13 कोटी (130 मिलियन) अद्वितीय रजिस्टर्ड गुंतवणूकदारांचा आकडा पार केला. ही उपलब्धी 12 कोटी गुंतवणूकदारांच्या स्तराला (सप्टेंबर 2025) पार करण्याच्या फक्त सात महिन्यांत साधली गेली आहे, जी बाजारात वाढत्या रसाचे संकेत देते.
एनएसई ने एका नोटमध्ये सांगितले की, 25 एप्रिल 2026 पर्यंत एक्सचेंजवर एकूण क्लायंट कोड (ट्रेडिंग अकाउंट्स) ची संख्या 25.7 कोटी झाली आहे, जी फेब्रुवारी 2026 मध्येच 25 कोटींचा आकडा पार करीत आहे.
गुंतवणूकदारांची संख्या वाढण्याची गती गेल्या काही वर्षांत खूपच वाढली आहे. पूर्वी एक कोटी गुंतवणूकदार जोडण्यात अनेक वर्षे लागायची, तर आता सरासरी 6-8 महिन्यात एक कोटी नवीन गुंतवणूकदार जोडले जात आहेत.
गेल्या पाच वर्षांत (वित्त वर्ष 2021 ते वित्त वर्ष 2026) गुंतवणूकदारांची संख्या 26.4 टक्के वार्षिक दराने (सीएजीआर) वाढली आहे, जी मागील पाच वर्षांच्या (वित्त वर्ष 2016-वित्त वर्ष 2021) तुलनेत खूपच जास्त आहे. हे दर्शवते की सामान्य गुंतवणूकदारांची भागीदारी झपाट्याने वाढत आहे. डिजिटल प्लॅटफॉर्म्सची उपलब्धता, वाढती आर्थिक जागरूकता आणि सरकार व नियामकांचे प्रयत्न यामुळे या वाढीला बळ मिळाले आहे.
एनएसईच्या गुंतवणूकदारांच्या प्रोफाइलमध्येही मोठा बदल दिसून येत आहे. सध्या गुंतवणूकदारांची सरासरी वय 33 वर्षांवर आली आहे, जेव्हा की वित्त वर्ष 2021 मध्ये हे 36 वर्ष होते. सुमारे 40 टक्के गुंतवणूकदार 30 वर्षांखालील आहेत. याशिवाय, आता प्रत्येक चार गुंतवणूकदारांपैकी एक महिला आहे, जी आर्थिक बाजारात महिलांच्या वाढत्या सहभागाचे संकेत देते.
गुंतवणूकदारांची संख्या आता देशाच्या 99.85 टक्के पिन कोड्सपर्यंत पोहोचली आहे, जे दर्शवते की शेयर बाजार आता फक्त मोठ्या शहरांपर्यंत मर्यादित नाही. महाराष्ट्र 2 कोटी गुंतवणूकदारांसह पहिल्या स्थानावर आहे, तर उत्तर प्रदेश (1.5 कोटी) आणि गुजरात (1.1 कोटी) देखील प्रमुख राज्यांमध्ये आहेत. लहान राज्ये आणि टियर-2, टियर-3 शहरांमध्येही गुंतवणूकदारांची संख्या झपाट्याने वाढली आहे, विशेषतः पूर्वोत्तर राज्यांमध्ये अनेक पटींनी वाढ झाली आहे.
एनएसईने पुढे सांगितले की, गुंतवणुकीचा मोठा भाग म्यूचुअल फंड्सद्वारेही येत आहे. वित्त वर्ष 2026 दरम्यान 7.2 कोटी नवीन एसआयपी अकाउंट उघडले गेले. मासिक एसआयपी गुंतवणूक 29,132 कोटी रुपयांपर्यंत वाढली आहे, जी मागील दशकात आठ पटींनी वाढ दर्शवते. हे दर्शवते की गुंतवणूकदार आता अनुशासित आणि दीर्घकालीन गुंतवणुकीकडे वळत आहेत.
गेल्या पाच वर्षांत निफ्टी 50 इंडेक्सने सरासरी 10.8 टक्के आणि निफ्टी 500 इंडेक्सने 13.3 टक्के वार्षिक परतावा दिला आहे. याच कालावधीत एनएसईमध्ये सूचीबद्ध कंपन्यांचा मार्केट कॅप 18 टक्के सीएजीआरने वाढून 460.6 लाख कोटी रुपये झाला आहे, ज्यामुळे गुंतवणूकदारांच्या संपत्तीत उल्लेखनीय वाढ झाली आहे.
एनएसईने पुढे सांगितले की, आज मोबाइल आधारित ट्रेडिंग प्लॅटफॉर्म्सचा वापर झपाट्याने वाढत आहे आणि एकूण कॅश मार्केट टर्नओव्हरचा मोठा भाग आता मोबाइलवरून येत आहे. त्यामुळे गुंतवणूकदारांसाठी आर्थिक शिक्षण, जोखमीची समज आणि सुरक्षित गुंतवणूक करणे अत्यंत महत्त्वाचे झाले आहे.
गुंतवणूकदार जागरूकता वाढवण्यासाठी एनएसईने आपल्या कार्यक्रमांचा दायरा मोठ्या प्रमाणात वाढवला आहे. वित्त वर्ष 2020 मध्ये 3,500 हून अधिक कार्यक्रम आयोजित केले गेले होते, तर वित्त वर्ष 2026 मध्ये ही संख्या 17,764 वर पोहोचली आहे. या कार्यक्रमांद्वारे लाखो लोकांना गुंतवणुकीची माहिती देण्यात आली आहे.
एनएसईचे चीफ बिजनेस डेवलपमेंट ऑफिसर (सीबीडीओ) श्रीराम कृष्णन यांनी सांगितले की, सध्याच्या जागतिक अनिश्चिततांनंतरही गुंतवणूकदारांची संख्या झपाट्याने वाढत आहे, हे भारतीय पूंजी बाजाराची मजबुती दर्शवते. मोबाइल ट्रेडिंग, सोपी केवायसी प्रक्रिया आणि गुंतवणूक जागरूकता कार्यक्रमांनी या वाढीत महत्त्वाची भूमिका बजावली आहे.