दिल्ली, 28 एप्रिल: भारतीय शास्त्रीय संगीतात तबला वादनाला नवीन ओळख आणि उंची देणारे महान उस्ताद अल्ला रक्खा खां यांनी फक्त 12 वर्षांच्या वयात तबलेच्या साधनेत स्वतःला पूर्णपणे समर्पित केले. 1960 च्या दशकात, पंडित रवि शंकर यांच्यासोबत मंचावर जुगलबंदी केल्यामुळे त्यांना आंतरराष्ट्रीय स्तरावर प्रसिद्धी मिळाली.
उस्ताद अल्ला रक्खा खां यांचा जन्म 29 एप्रिल 1919 रोजी जम्मू-काश्मीरच्या घगवाल गावात एका मुस्लिम डोगरा कुटुंबात झाला. त्यांना लहानपणापासूनच संगीताची गोडी लागली होती. त्यांच्या कुटुंबाने संगीत क्षेत्रात जाण्यासाठी विरोध केला, तरीही त्यांनी संगीताची वाट धरली.
उस्ताद मियां कादिर बख्श यांच्याकडून त्यांनी शिक्षण घेतले. त्यांनी तबला आणि पखावज वाजवले. अल्ला रक्खा खां लवकरच ऑल इंडिया रेडियोचे पहिले एकल तबला वादक बनले. त्यांच्या वादनात तालावर असलेला असीम नियंत्रण, वेगवान बोल आणि भावपूर्ण प्रस्तुती हे त्यांच्या खासियत होते.
पंडित रवि शंकर यांच्यासोबतच्या सहकार्यामुळे अल्ला रक्खा खां यांना तबला जागतिक स्तरावर पोहोचवण्यात महत्त्वाची भूमिका बजावली. 1960 च्या दशकात, रवि शंकर यांच्यासोबतच्या जुगलबंदीने युरोप आणि अमेरिकेत भारतीय शास्त्रीय संगीताची लहर निर्माण केली. मॉन्टेरी पॉप फेस्टिवल आणि वुडस्टॉक सारख्या कार्यक्रमांमध्ये त्यांच्या थापांनी कमाल केली.
तबला फक्त संगत वाद्य म्हणूनच नाही, तर स्वतंत्र एकल वाद्य म्हणूनही त्यांनी त्याला प्रतिष्ठा दिली. त्यांनी अनेक शास्त्रीय कलाकारांसोबत काम केले. 1985 मध्ये, त्यांनी मुंबईत अल्ला रक्खा इंस्टीट्यूट ऑफ म्यूजिकची स्थापना केली, जिथे त्यांनी अनेक शिष्यांना प्रशिक्षित केले. त्यांच्या पुत्र उस्ताद जाकिर हुसैन आज तबला क्षेत्रातील सुपरस्टार आहेत आणि वडिलांची वारसा पुढे चालवत आहेत.
उस्ताद अल्ला रक्खा खां यांना 1977 मध्ये पद्मश्री आणि 1982 मध्ये संगीत नाटक अकादमी पुरस्काराने सन्मानित करण्यात आले. 3 फेब्रुवारी 2000 रोजी हृदयविकाराच्या झटक्याने त्यांचे निधन झाले, परंतु त्यांच्या तबलेची धून आजही गूंजते.
उस्ताद जाकिर हुसैन वडिलांकडून मिळालेल्या ज्ञानामुळे कमी वयातच प्रसिद्धीच्या शिखरावर पोहोचले. त्यांना 1988 मध्ये सर्वात कमी वयात पद्मश्री, 2002 मध्ये पद्म भूषण आणि 2023 मध्ये भारताचा दुसरा सर्वोच्च नागरी सन्मान पद्म विभूषण मिळाला.
–
एसडी/वीसी