दिल्ली, 10 मे: आपल्या मुलाच्या भविष्याला आर्थिकदृष्ट्या सुरक्षित बनवायचे असल्यास, केंद्र सरकारची ‘एनपीएस वात्सल्य योजना’ एक उत्कृष्ट पर्याय ठरू शकते. ही योजना विशेष पेंशन योजना आहे, ज्यामध्ये माता-पिता किंवा अभिभावक आपल्या नाबालिग मुलांच्या नावावर गुंतवणूक करू शकतात. या योजनेत दीर्घकालीन मोठा फंड तयार करण्यासोबतच कर बचतीचा लाभही मिळतो.
‘एनपीएस वात्सल्य योजना’ सप्टेंबर 2024 मध्ये राष्ट्रीय पेंशन प्रणाली (एनपीएस) अंतर्गत सुरू करण्यात आली. या योजनेचा उद्देश मुलांच्या भविष्याला आर्थिक सुरक्षा प्रदान करणे आहे. ही योजना पेंशन फंड रेग्युलेटरी अँड डेव्हलपमेंट अथॉरिटी (पीएफआरडीए) द्वारे चालवली जाते. यात गुंतवणुकीवर 9.5% ते 10% पर्यंत परतावा मिळण्याची शक्यता आहे.
या योजनेत माता-पिता किंवा अभिभावक आपल्या 18 वर्षांखालील मुलासाठी खाता उघडू शकतात. मुलगा भारतीय नागरिक, एनआरआय किंवा ओसीआय श्रेणीचा असू शकतो. मुलगा बालिग होईपर्यंत खाता चालवण्याची जबाबदारी माता-पिता किंवा अभिभावकांची असते.
एनपीएस वात्सल्य योजनेत वार्षिक किमान 1,000 रुपये गुंतवणूक करणे आवश्यक आहे. तथापि, जास्तीत जास्त गुंतवणुकीसाठी कोणतीही मर्यादा नाही. म्हणजेच, माता-पिता त्यांच्या क्षमतेनुसार गुंतवणूक करू शकतात.
या योजनेचा एक मोठा फायदा म्हणजे कर बचत. आयकर अधिनियमाच्या कलम 80सीसीडी(1बी) अंतर्गत माता-पिता किंवा अभिभावक 1.5 लाख रुपयांपर्यंतच्या गुंतवणुकीवर कर सवलत घेऊ शकतात. याशिवाय, अतिरिक्त 50,000 रुपयांची कपात देखील उपलब्ध आहे.
खाता उघडण्यासाठी मुलाचा जन्म प्रमाणपत्र, शाळेचा सोडण्याचा प्रमाणपत्र, पासपोर्ट किंवा पॅन कार्ड यांसारखे दस्तऐवज आवश्यक आहेत. सुरुवातीला मुलाचा बँक खाता असणे आवश्यक नाही, परंतु आंशिक काढणी किंवा 18 वर्षांपूर्वीच्या एग्जिटसाठी बँक खाता आवश्यक असेल.
एनपीएस वात्सल्य योजनेत गुंतवणुकीसाठी तीन पर्याय उपलब्ध आहेत. पहिला ‘डिफॉल्ट चॉइस’ आहे, ज्यामध्ये 50% गुंतवणूक इक्विटीमध्ये केली जाते. दुसरा ‘ऑटो चॉइस’ आहे, ज्यामध्ये गुंतवणूकदार आक्रामक, मध्यम किंवा सुरक्षित फंड पर्याय निवडू शकतात.
तिसरा ‘एक्टिव चॉइस’ आहे, ज्यामध्ये माता-पिता स्वतः ठरवू शकतात की पैसे इक्विटी, सरकारी बाँड, कॉर्पोरेट डेट किंवा इतर संपत्तीमध्ये किती गुंतवले जावे. यात इक्विटीमध्ये 75% पर्यंत गुंतवणूक केली जाऊ शकते.
या योजनेत काही विशेष परिस्थितींमध्ये आंशिक काढणीची सुविधा देखील आहे. खाता उघडल्यावर तीन वर्षांनंतर माता-पिता जमा रकमेचा 25% काढू शकतात. ही सुविधा जास्तीत जास्त तीन वेळा घेतली जाऊ शकते.
काढणीचा उपयोग मुलाच्या शिक्षण, गंभीर आजाराच्या उपचार किंवा 75% पेक्षा जास्त दिव्यांगतेसारख्या गरजांसाठी केला जाऊ शकतो.
जेव्हा मुलगा 18 वर्षांचा होतो, तेव्हा त्याच्याकडे दोन पर्याय असतात. पहिला, तो खाता बंद करून रक्कम काढू शकतो. दुसरा, तो सामान्य एनपीएस खात्यात बदलू शकतो. यासाठी 18 वर्ष पूर्ण झाल्यानंतर तीन महिन्यांच्या आत केवायसी प्रक्रिया पूर्ण करणे आवश्यक आहे.
जर मुलाची मृत्यू झाली, तर संपूर्ण रक्कम नॉमिनीला दिली जाते. माता-पिता मृत्यू झाल्यास दुसरा अभिभावक नवीन केवायसी करून योजना चालू ठेवू शकतो. जर दोन्ही अभिभावकांचे निधन झाले, तर कायदेशीर अभिभावक मुलाच्या बालिग होईपर्यंत खाता चालू ठेवू शकतो.
विशेषज्ञांचा असा विश्वास आहे की कमी वयात गुंतवणूक सुरू केल्यास कंपाउंडिंगचा फायदा मिळतो आणि दीर्घकालीन मोठा फंड तयार केला जाऊ शकतो. त्यामुळे एनपीएस वात्सल्य योजना मुलांच्या उच्च शिक्षण, करिअर आणि भविष्याच्या आर्थिक गरजांसाठी मजबूत वित्तीय सुरक्षा प्रदान करणारा पर्याय बनू शकतो.