कोलकाता, एप्रिल १२: प्रवर्तन निदेशालय (ईडी) ने कोलकाता क्षेत्रीय कार्यालयात अवैध कोयला खनन आणि संबंधित आपराधिक नेटवर्कविरुद्ध मोठी कारवाई केली आहे. गुरुवारी विशेष न्यायालयात (पीएमएलए) एक अभियोजन तक्रार दाखल करण्यात आली आहे. या तक्रारीत चिन्मय मंडल, किरण खान आणि इतर तीन आरोपींचा समावेश आहे. त्यांच्यावर अवैध कोयला खनन, चोरी, अवैध वाहतूक, कोयलेची गैरकानूनी विक्री, जाली दस्तावेजांचा वापर आणि जबरदस्ती वसुली यासारखे गंभीर आरोप आहेत.
ईडीने या प्रकरणाची चौकशी ईस्टर्न कोलफील्ड्स लिमिटेड (ईसीएल), केंद्रीय औद्योगिक सुरक्षा बल आणि स्थानिक पोलिसांच्या तक्रारींच्या आधारे सुरू केली. पश्चिम बंगालच्या दुर्गापुर-आसनसोल क्षेत्रातील 54 एफआयआरवर आधारित या चौकशीत चिन्मय मंडल आणि किरण खान यांच्यासह इतर आरोपी एक संगठित कोयला सिंडिकेटचा भाग असल्याचे उघड झाले आहे.
या सिंडिकेटने झारखंडपासून पश्चिम बंगालपर्यंत अवैध कोयला वाहतूक आणि विक्रीमध्ये सहभाग घेतला आहे. याशिवाय, वैध डिलीवरी ऑर्डर धारक, ट्रांसपोर्टर आणि कोयला खरेदीदारांकडून ‘गुंडा कर’ किंवा ‘रंगदारी कर’ म्हणून जबरदस्ती वसुली केली जात होती.
या वसुलीला ढुलाई शुल्क, हैंडलिंग चार्ज आणि इतर मद्यांच्या रूपात लपवले जात होते. वसुली 275 रुपयांपासून 1,500 रुपयांपर्यंत होती, जी कोयलेच्या वास्तविक मूल्याच्या 20 ते 25 टक्के होती.
या अवैध वसुलीमुळे मोठ्या प्रमाणात आवंटित कोयला न उचलता राहिला, ज्यामुळे ईसीएलला मोठा आर्थिक तोटा झाला. या सिंडिकेटने मागील पाच वर्षांत 650 कोटी रुपयांपेक्षा अधिक ‘अपराधाची आय’ कमावली आहे.
पार्श्वभूमीवर, पीएमएलएच्या कलम 17 अंतर्गत विविध ठिकाणी छापे टाकण्यात आले. या छाप्यात आरोपींशी संबंधित अनेक ठिकाणे तपासली गेली. यामध्ये आपत्तिजनक दस्तावेज, डिजिटल उपकरणे, व्हाट्सएप चॅट, कोयला वाहतूक रेकॉर्ड, वसुलीशी संबंधित यादी आणि बँक खात्यांची महत्त्वाची माहिती सापडली. 21 नोव्हेंबर 2025 आणि 3 फेब्रुवारी 2026 रोजी छाप्यात 17.57 कोटी रुपयांची रोख, बँक शिल्लक, मौल्यवान वस्तू आणि मोठ्या प्रमाणात कोयला व कोक जप्त करण्यात आले.
ईडीच्या चौकशीत असेही आढळले की, आरोपींनी अवैध कमाईला वैध स्वरूप देण्यासाठी अनेक फर्जी कंपन्या आणि प्रोप्राइटरशिप फर्म्सचा वापर केला. बँक खात्यांच्या विश्लेषणात मोठ्या प्रमाणात रोख जमा आणि परस्पर संबंधित व्यक्तींमध्ये संशयास्पद व्यवहार आढळले. याशिवाय, सिंडिकेटच्या कार्यप्रणालीसाठी पश्चिम बंगालच्या काही सरकारी अधिकाऱ्यांना आणि स्थानिक राजकीय पदाधिकार्यांना लाच देण्यात आल्याचे पुरावे सापडले आहेत.
आरोपी चिन्मय मंडल आणि किरण खान यांना 9 फेब्रुवारी 2026 रोजी पीएमएलएच्या कलम 19 अंतर्गत अटक करण्यात आले आहे. सध्या या प्रकरणाची पुढील चौकशी सुरू आहे, आणि ईडी या नेटवर्कशी संबंधित इतर लोकांच्या भूमिकेची सखोल चौकशी करत आहे.