खंडवा, 24 एप्रिल: मध्य प्रदेशच्या खंडवा जिल्ह्यात पर्यावरण संरक्षण आणि ग्रामीण रोजगार वाढवण्यासाठी महिला नेतृत्वाखालील स्वयं सहायता समूहाने नर्मदा नदीत प्लास्टिकच्या पर्याय म्हणून बायोडिग्रेडेबल ‘आटेचे दीये’ तयार करण्यास सुरुवात केली आहे. या उपक्रमामुळे पर्यावरण संरक्षणासोबतच ग्रामीण रोजगाराला देखील चालना मिळत आहे.
खंडव्यातील ओंकारेश्वरजवळ कार्यरत ‘मां नर्मदा आजीविका स्वयं सहायता समूह’ने राज्य सरकारच्या पंचायत आणि ग्रामीण विकास विभागाकडून ‘ग्रामीण आजीविका मिशन’ अंतर्गत १.५ लाख रुपयांची आर्थिक मदत घेऊन हा उपक्रम सुरू केला आहे.
सरकारी निवेदनानुसार, या उपक्रमाचा उद्देश ‘दीपदान’ सारख्या धार्मिक अनुष्ठानांदरम्यान निर्माण होणाऱ्या प्लास्टिक कचऱ्याच्या समस्येवर उपाय शोधणे आहे. प्लास्टिकचे दीये आणि भांडी अनेकदा नदीत फेकली जातात, ज्यामुळे पाण्याचे प्रदूषण होते आणि जलचर जीवांचे जीवन धोक्यात येते. याउलट, आटेचे दीये पाण्यात सहज विरघळतात आणि कोणतेही हानिकारक अवशेष मागे ठेवत नाहीत.
सरकारने म्हटले आहे की, धार्मिक क्रियाकलापांमध्ये प्लास्टिक कचरा कमी करणे नर्मदा नदीच्या संरक्षणासाठी अत्यंत आवश्यक आहे. आटेच्या दीयांसारख्या पर्यायांना प्रोत्साहन देऊन, आपण नदीच्या संरक्षणासोबतच ग्रामीण महिलांसाठी टिकाऊ आजीविका सुनिश्चित करण्यात मदत करीत आहोत.
सरकारने पुढे सांगितले की, ‘ग्रामीण आजीविका मिशन’ या स्वयं सहायता समूहाला प्रशिक्षण, पॅकेजिंग, ब्रँडिंग आणि बाजाराशी जोडण्यात मदत करत आहे, ज्यामुळे हा उपक्रम सतत चालू राहील.
या दीये मोरटक्का येथील खेड़ीघाटावर फूलांच्या दुकानांमध्ये आणि किराण्याच्या दुकानांमध्ये विकले जात आहेत, ज्यामुळे मंदिर नगरीत येणाऱ्या श्रद्धालूंना त्यांची खरेदी करणे सोपे झाले आहे.
स्वयं सहायता समूहाच्या अध्यक्ष विजया जोशी यांनी सांगितले की, नदीवर प्लास्टिक कचऱ्याचा वाईट परिणाम पाहिल्यानंतरच समूहाने हा उपक्रम सुरू करण्याचा निर्णय घेतला. त्यांनी सांगितले की, “आम्ही पाहिले की प्लास्टिक वस्तू मां नर्मदा आणि माशांवर वाईट परिणाम करत आहेत. आमचे आटेचे दीये पाण्यात विरघळतात आणि पर्यावरणासाठी पूर्णपणे सुरक्षित आहेत. यामुळे आम्हाला नियमितपणे काही उत्पन्न देखील मिळते.”
त्यांनी पुढे सांगितले की, श्रद्धालूंनी या उपक्रमाला चांगला प्रतिसाद दिला आहे, कारण नैसर्गिक वस्तूंनी बनवलेले अर्पण करणे आमच्या पारंपरिक मान्यतांनुसार आहे. धार्मिक मान्यतांनुसार, माती किंवा आटेने बनवलेले दीये ‘दीपदान’ करण्यास विशेष पुण्य मिळवतात.
राज्य सरकारने या प्रकल्पाला नर्मदा नदीच्या किनाऱ्यावर असलेल्या इतर तीर्थस्थळांसाठी एक अनुकरणीय मॉडेल म्हणून दर्शवले आहे. सरकारचा असा विश्वास आहे की, या मॉडेलमध्ये रोजगार निर्मितीला पर्यावरण संरक्षणासोबत जोडण्याची अपार क्षमता आहे.
–
एएसएच/वीसी