नई दिल्ली, 3 नोव्हेंबर: पश्चिम एशियामध्ये पुन्हा एकदा वाढलेल्या भू-राजकीय तणावामुळे जागतिक कच्च्या तेलाच्या किमतीत मंगळवारी प्रारंभिक व्यापारात वाढ झाली. अमेरिकन सेनेने ईरानच्या केशम द्वीपावर कारवाई केल्यामुळे क्षेत्रीय संघर्ष वाढण्याची आणि ऊर्जा पुरवठा प्रभावित होण्याची चिंता निर्माण झाली आहे.
आंतरराष्ट्रीय बेंचमार्क ब्रेंट क्रूड 2.23 टक्क्यांनी वाढून 107.21 डॉलर प्रति बॅरलवर पोहोचला. तर अमेरिकन वेस्ट टेक्सास इंटरमीडिएट (डब्ल्यूटीआय) क्रूड 2.15 टक्क्यांच्या वाढीसह 98.62 डॉलर प्रति बॅरलवर व्यापार करताना दिसला.
किमतींमध्ये ही वाढ त्या वेळी झाली आहे, जेव्हा मागील व्यापार सत्रात तेल बाजारात मोठी घसरण झाली होती. सोमवारी ब्रेंट क्रूड 8.66 डॉलर किंवा 7.6 टक्क्यांनी कमी होऊन 104.77 डॉलर प्रति बॅरलवर बंद झाला होता.
अमेरिकन अधिकाऱ्यांच्या माहितीनुसार, अमेरिकन सेनेने केशम द्वीपावर हल्ला केला. काही अधिकाऱ्यांनी या मोहिमेला रक्षात्मक कारवाई म्हणून संबोधले आहे, ज्याचा उद्देश ईरानच्या त्या क्षमतेला मर्यादित करणे आहे, ज्याद्वारे तो होर्मुज जलडमरूमध्यातून जाणाऱ्या वाणिज्यिक जहाजांना धोका निर्माण करू शकतो.
बाजार तज्ञांचे म्हणणे आहे की या घटनाक्रमानंतर गुंतवणूकदारांनी कच्च्या तेलाच्या किमतींमध्ये पुन्हा “जिओपॉलिटिकल रिस्क प्रीमियम” समाविष्ट करायला सुरुवात केली आहे. यामुळे बाजार पुरवठा बाधित होण्याच्या धोक्याला अधिक गंभीरतेने पाहू लागला आहे.
तणावाच्या दरम्यान, कूटनीतिक प्रयत्नही सुरू आहेत. ईरानने संघर्ष समाप्त करण्याच्या उद्देशाने वॉशिंग्टनसोबत चर्चा सुरू ठेवली आहे. तथापि, कतरच्या मध्यस्थतेत झालेल्या अलीकडील चर्चांमध्ये ठोस परिणाम मिळवण्यात आलेले नाहीत, जरी ईरानने सुधारित प्रस्ताव सादर केले असले तरी.
अमेरिकेचे अध्यक्ष डोनाल्ड ट्रंप यांनीही संकेत दिला आहे की तेहरानसोबतच्या कराराची शक्यता अजूनही संपलेली नाही. त्यांनी संभाव्य सैन्य कारवाईबाबत अनिश्चितता व्यक्त केली आहे आणि चर्चा करण्याचा मार्ग अजूनही खुला आहे.
फेब्रुवारीच्या अखेरीस सुरू झालेल्या या संघर्षाचा जागतिक ऊर्जा बाजारावर सतत परिणाम होत आहे. होर्मुज जलडमरूमध्य, जिथून सामान्य परिस्थितीत जगातील सुमारे 20 टक्के कच्चा तेल आणि नैसर्गिक गॅसचा वाहतूक होतो, संघर्षामुळे मोठ्या प्रमाणात प्रभावित झाला आहे. यामुळे जागतिक ऊर्जा पुरवठ्याबाबत चिंता कायम आहे.
तज्ञांच्या मते, दीर्घकालीन व्यत्ययामुळे इंधनाच्या किमती उच्च स्तरावर राहिल्या आहेत. याचा परिणाम ग्राहक आणि सरकार दोन्हीवर होत आहे, विशेषतः अमेरिकेत जिथे पेट्रोलच्या किमती एक महत्त्वाचा राजकीय आणि आर्थिक मुद्दा बनला आहे.
ऑक्टोबरमध्ये ब्रेंट क्रूड सहा महिन्यांच्या उच्चतम स्तरावर बंद झाला होता. बाजाराला भीती आहे की अमेरिकेच्या मध्यावधि निवडणुकांनंतर पश्चिम एशियामध्ये तणाव वाढू शकतो, ज्यामुळे तेलाच्या किमतीत पुन्हा तीव्र चढ-उतार दिसू शकतो.
एक अन्य महत्त्वाचा घटनाक्रम म्हणजे ईरानचे अध्यक्ष मसूद पेजेशकियन यांनी सांगितले की सर्वोच्च नेता आयतुल्ला मोजतबा खामेनेई यांनी शांती चर्चांना पुढे नेण्यासाठी सरकारला काही अतिरिक्त अधिकार दिले आहेत. यामुळे सैन्य तणावासोबतच कूटनीतिक उपाययोजनांची प्रयत्नशीलता सुरू आहे.
विश्लेषकांचे म्हणणे आहे की आगामी काळात पश्चिम एशियामधील घटनाक्रम, अमेरिकेतील राजकीय घटनाक्रम आणि होर्मुज जलडमरूमध्यातील नौवहन स्थिती जागतिक कच्च्या तेलाच्या किमतींच्या दिशेला ठरवण्यात निर्णायक भूमिका निभावतील.