नवी दिल्ली, 29 एप्रिल: ब्रह्मांडाच्या अनंत सौंदर्याचा अनुभव घेण्यासाठी नासाने एक अद्भुत संधी उपलब्ध करून दिली आहे. नासाच्या हबल स्पेस टेलीस्कोप आणि जेम्स वेब स्पेस टेलीस्कोपने मिळून पिनव्हील गॅलेक्सीच्या केंद्राची आश्चर्यकारक छायाचित्रे घेतली आहेत. या छायाचित्रात गॅलेक्सीची चमक स्पष्टपणे दिसून येते.
पिनव्हील गॅलेक्सी एक विशाल सर्पिल आकाराची आकाशगंगा आहे, ज्याला वैज्ञानिक मेसियर 101 किंवा एम-101 म्हणूनही ओळखतात. या गॅलेक्सीचा आकार पिनव्हीलसारखा असल्याने तिला पिनव्हील गॅलेक्सी असे नाव देण्यात आले आहे. ही पृथ्वीपासून सुमारे २५ मिलियन प्रकाशवर्ष दूर आहे आणि पृथ्वीच्या जवळच्या ‘फेस-ऑन’ सर्पिल गॅलेक्सीतली एक आहे.
‘फेस-ऑन’ म्हणजे आपण या गॅलेक्सीला थेट तिच्या चेहऱ्यावरून पाहू शकतो. यामुळे तिच्या चमकदार केंद्र, सर्पिल भुजा आणि ताऱ्यांच्या निर्मितीच्या क्षेत्रांना चांगल्या प्रकारे पाहता येते. खगोलशास्त्रज्ञांच्या मते, या गॅलेक्सीत किमान एक ट्रिलियन म्हणजेच सुमारे १ हजार अरब तारे आहेत. याच्या सर्पिल भुजांमध्ये मोठ्या ताऱ्यांच्या निर्मितीच्या नेब्युला आहेत, जिथे नवीन तारे सतत जन्म घेत आहेत.
नासाने नुकतीच जाहीर केलेली छायाचित्रे गॅलेक्सीच्या पिवळ्या आणि चमकदार केंद्राला स्पष्टपणे दर्शवतात. याच्या चारही बाजूला नारिंगी-भुरकट धूळ आणि गुलाबी ताऱ्यांचे ठिपके दिसत आहेत. हबल टेलीस्कोपने अल्ट्राव्हायलेट, दृश्य आणि नियर-इन्फ्रारेड डेटा प्रदान केला, तर जेम्स वेबने इन्फ्रारेडचा वापर करून धूळ आणि वायूच्या मधील रहस्ये उघडकीस आणली आहेत.
पिनव्हील गॅलेक्सी उत्तरी गोलार्धातील उरसा मेजर तारामंडलात आहे, ज्याला सामान्यतः ‘बिग डिपर’ असेही म्हणतात. वैज्ञानिक या गॅलेक्सीचा अभ्यास करत आहेत कारण ती ताऱ्यांच्या लोकसंख्येचा, गॅलेक्सीच्या संरचनेचा आणि नवीन ताऱ्यांच्या जन्माचा अभ्यास करण्यासाठी महत्त्वाची आहे.
–
एमटी/पीएम