नवी दिल्ली, 18 मे: भारत जलद गतीने जगातील मोठ्या रक्षा निर्यातक देशांच्या यादीत आपली जागा मजबूत करत आहे. या प्रवासात ब्रह्मोस मिसाइल देशाच्या वाढत्या सैन्य शक्तीचे प्रमुख प्रतीक बनले आहे. एका अहवालानुसार, मिसाइल निर्मितीत भारताची वाढती तज्ञता आणि विशेषतः जागतिक दक्षिण देशांपर्यंत वाढती पोहोच ‘डिफेंस आत्मनिर्भरता’ला नवीन मजबुती देत आहे. यामुळे जागतिक स्तरावर भारताची स्थितीही मजबूत होत आहे.
‘इंडिया नैरेटिव’च्या अहवालात म्हटले आहे की, रक्षा निर्यात आता भारताच्या विदेश धोरणाचे एक महत्त्वाचे साधन बनले आहे. भारत जागतिक स्तरावर एक मोठी शक्ती म्हणून स्वतःला स्थापित करत आहे, तसेच आपल्या कूटनीतिक प्रभाव आणि आंतरराष्ट्रीय भागीदारींना मजबूत करत आहे.
रक्षा मंत्री राजनाथ सिंह यांनी आधीच विश्वास व्यक्त केला आहे की, वर्ष 2030 पर्यंत भारताचा रक्षा निर्यात 50 हजार कोटी रुपयांपर्यंत पोहोचेल. भारताचा रक्षा बाजार वाढत असताना, देश आपल्या रणनीतिक आणि भू-राजकीय विचारधारेनुसार प्रभाव वाढवण्याचा प्रयत्न करत आहे. विशेषतः जागतिक दक्षिण आता भारताच्या रणनीतिक धोरणाचा महत्त्वाचा भाग बनत आहे.
अहवालानुसार, ब्रह्मोस सुपरसोनिक क्रूज मिसाइलचा निर्यात या दिशेने एक मोठा गेमचेंजर ठरत आहे. दक्षिण-पूर्व आशियातील देशांबरोबर भारताचे संबंध जलद बदलत आहेत आणि हा क्षेत्र भारतासाठी नवीन रक्षा बाजार म्हणून उभरत आहे.
रूसच्या सहकार्याने विकसित केलेली ब्रह्मोस मिसाइल तिच्या वेग, अचूकता आणि बहुउपयोगी तंत्रज्ञानामुळे जगभर चर्चेत आहे. ही मिसाइल जमीन, समुद्र, हवा आणि पनडुब्बीतून लॉन्च केली जाऊ शकते. तिचा वेग मॅक 2.8 ते मॅक 3 दरम्यान आहे, जो अनेक पारंपरिक क्रूज मिसाइल्सपेक्षा अधिक वेगवान आहे. ती 400 किलोमीटरपेक्षा अधिक अंतरावर अचूक हल्ला करण्यास सक्षम आहे.
अहवालानुसार, दक्षिण चीन सागर क्षेत्रातील देश जसे की फिलीपीन्स, वियतनाम आणि इंडोनेशिया त्यांच्या सुरक्षा आणि रक्षा क्षमतांना वाढवण्याचा प्रयत्न करत आहेत. चीनच्या आक्रमक नौसैनिक धोरणांमुळे या देशांना ‘एंटी-एक्सेस/एरिया डिनायल’ म्हणजेच ए2/एडी क्षमता मजबूत करायची आहे आणि ब्रह्मोस यामध्ये महत्त्वाची भूमिका निभावू शकते.
इंडोनेशियाही ब्रह्मोस मिसाइलचा संभाव्य खरेदीदार आहे. वियतनामसोबतही ब्रह्मोसच्या सौद्याबाबत चर्चा सुरू आहे. या वर्षी मेमध्ये वियतनामचे अध्यक्ष टो लाम भारत दौऱ्यावर आले होते आणि या मुद्द्यावर चर्चा झाली होती.
फिलीपीन्स 2024 मध्ये ब्रह्मोस मिसाइल खरेदी करणारा पहिला देश बनला. भारताने एप्रिल 2025 मध्ये फिलीपीन्सला दुसरी खेपही दिली.
दरम्यान, रक्षा मंत्री राजनाथ सिंह वियतनाम आणि दक्षिण कोरिया दौऱ्यावर आहेत. त्यांनी सांगितले की, त्यांचा फोकस रणनीतिक सैन्य सहयोग वाढवणे, रक्षा उद्योग भागीदारी मजबूत करणे आणि इंडो-पॅसिफिक क्षेत्रात समुद्री सुरक्षा वाढवणे यावर असेल, जेणेकरून या क्षेत्रात शांती आणि स्थिरता राहील.
–