दिल्ली, 11 एप्रिल: भारताच्या निवडणूक तंत्राची भव्यता, पारदर्शकता आणि व्यापकता पुन्हा एकदा जागतिक लक्ष वेधून घेत आहे. भारत निर्वाचन आयोगाच्या आंतरराष्ट्रीय निवडणूक पाहुणे कार्यक्रम (आयईवीपी) 2026 अंतर्गत 22 देशांच्या 38 आंतरराष्ट्रीय प्रतिनिधींनी केरल, पुडुचेरी आणि आसाममध्ये विधानसभा निवडणूक प्रक्रियेचे प्रत्यक्ष निरीक्षण केले.
प्रतिनिधींनी भारतीय निवडणुका “लोकतंत्राचा सच्चा महापर्व” म्हणून गौरवित केल्या, जिथे त्यांनी रेकॉर्ड मतदान, सटीक योजना आणि सुरळीत संचालनाची प्रशंसा केली. क्रोएशियाचे ब्रानिमिर फार्कास म्हणाले की, भारतीय मतदान प्रक्रिया संपूर्ण जगासाठी शिकण्यासारखी आहे आणि लोकांचा उत्साह अभिभूत करणारा आहे.
8-9 एप्रिलच्या दोन दिवसीय दौऱ्यात प्रतिनिधींनी आसाम, केरल आणि पुडुचेरीतील डिस्पॅच आणि वितरण केंद्रे पाहिली, जिथे त्यांनी मतदान दल आणि निवडणूक सामग्रीच्या सुव्यवस्थित वाहतुकीचे निरीक्षण केले. यावेळी निवडणूक लॉजिस्टिक्स आणि मानक संचालन प्रक्रियांची माहिती घेतली.
मैक्सिकोच्या यूक-किब एस्पादास एंकॉना यांनी भारतीय निवडणूक प्रक्रियेची प्रशंसा केली आणि सांगितले की, “भारतामध्ये निवडणूक प्रक्रिया निश्चितपणे शिकण्यासारखी आहे.”
केन्याच्या फहीमा अराफात अब्दल्लाह यांनी भारतीय निवडणूक प्रक्रियेचे उदाहरण समावेशीतेचे सर्वोच्च उदाहरण म्हणून दिले.
नामीबियाचे पॉलस शिगवेधा मतदान केंद्रांच्या व्यवस्थेवर प्रभावित झाले आणि म्हणाले, “आम्ही मतदान केंद्रांच्या व्यवस्थेने खूप प्रभावित झालो आहोत. व्हीलचेअर आणि क्रेच सारख्या सुविधा उत्तम प्रकारे तयार केल्या आहेत.”
सिएरा लिओनच्या अबुबकर महमूद कोरोमा यांनी भारतातील ईव्हीएमच्या वापराची प्रशंसा केली आणि सांगितले की, “भारतामध्ये ईव्हीएमचा वापर एक मोठी खासियत आहे. आम्ही येथे अनेक गोष्टी शिकलो आहोत, ज्या आमच्या देशात लागू करण्याचा विचार करू.”
प्रतिनिधींनी संबंधित राज्यांच्या मुख्य निवडणूक अधिकाऱ्यांशी आणि पोलिस नोडल अधिकाऱ्यांशी बैठक घेतली, जिथे त्यांनी निवडणूक संचालन आणि सुरक्षा व्यवस्थेवर चर्चा केली. त्यांनी 100 टक्के वेबकास्टिंगच्या देखरेखीसाठी स्थापन केलेल्या सीसीटीव्ही नियंत्रण कक्षाचे निरीक्षण केले आणि याला पारदर्शकतेचा मजबूत स्तंभ मानला.
मतदानाच्या दिवशी प्रतिनिधींनी मॉक पोल प्रक्रियेचे निरीक्षण केले. त्यानंतर त्यांनी आसामच्या कामरूप (शहरी आणि ग्रामीण), केरलच्या कोच्ची आणि तिरुवनंतपुरम तसेच पुडुचेरीतील विविध मतदान केंद्रांचे दौरे केले आणि वास्तविक मतदान प्रक्रियेचा जवळून अभ्यास केला.
प्रतिनिधींनी मतदान केंद्रांवर दिव्यांग आणि वृद्धांसाठी रॅम्प, व्हीलचेअर, स्वयंसेवक आणि क्रेच सारख्या सुविधांची प्रशंसा केली. महिलांनी आणि दिव्यांगांनी चालवलेले विशेष मतदान केंद्र उच्च स्तराच्या समावेशीतेचे उदाहरण मानले.
प्रतिनिधींनी जिल्हा स्तरावरील मीडिया मॉनिटरिंग केंद्राचे निरीक्षण केले आणि वेबकास्टिंगद्वारे सतत देखरेख करण्याच्या व्यवस्थेची प्रशंसा केली. तसेच, मतदान केंद्रांवर वृक्षारोपण मोहिमेत भाग घेऊन पर्यावरण-अनुकूल आणि शाश्वत निवडणूक उपक्रमाचेही कौतुक केले.
पुडुचेरीमध्ये फ्लाइंग स्क्वॉड, ड्रोन देखरेख आणि ‘नीला’ नावाच्या रोबोटसारख्या नवकल्पनांनी प्रतिनिधींवर प्रभाव टाकला. केरलमध्ये जेन-झी थीम असलेल्या मतदान केंद्रांवर आणि आसामच्या कामरूप (ग्रामीण) मध्ये आरोग्य तपासणी सुविधांचेही कौतुक करण्यात आले.
निवडणूक प्रक्रियेच्या सुरळीत संचालन आणि उच्च मतदान टक्केवारीने प्रतिनिधींवर गडद छाप सोडली. त्यांनी भारत निर्वाचन आयोगाचे आभार मानले आणि भारत जागतिक स्तरावर निवडणूक व्यवस्थापनाचे नवीन मानक स्थापित करत असल्याचे सांगितले.
आयईवीपी कार्यक्रम हा निवडणूक आयोगाचा प्रमुख उपक्रम आहे, ज्याचा उद्देश आंतरराष्ट्रीय सहकार्याला प्रोत्साहन देणे आणि विविध देशांच्या निवडणूक व्यवस्थापन संस्थांना भारताच्या निवडणूक प्रणाली, नवकल्पना आणि सर्वोत्तम प्रक्रियांची माहिती देणे आहे.
–
डीएससी