मुंबई, १ मे: महाराष्ट्रात जनगणनेचा स्व-गणना टप्पा १ मे पासून सुरू होणार आहे. ही प्रक्रिया भारतातील पहिली पूर्णतः डिजिटल जनसंख्या गणना आहे.
मुख्य प्रधान जनगणना अधिकारी निरुपमा डांगे यांनी एका प्रेस कॉन्फरन्समध्ये सांगितले की, ही प्रक्रिया डिजिटल शासन प्रणालीच्या दिशेने एक महत्त्वाचा टप्पा आहे. यामध्ये रिअल टाइम डेटा संकलन, अधिक अचूकता आणि कार्यक्षम देखरेख यासाठी मोबाइल अॅप्लिकेशन आणि ऑनलाइन पोर्टलचा वापर केला जाणार आहे.
स्वयं जनगणनामध्ये भाग घेणाऱ्या नागरिकांना फक्त अधिकृत वेबसाइटचा वापर करण्याचा सल्ला देण्यात आला आहे. ‘आरजीआईसीईएन’ कीवर्ड नसलेल्या कोणत्याही एसएमएसला उत्तर देऊ नका, असेही त्यांनी स्पष्ट केले.
स्वयं जनगणनेची प्रक्रिया १ मे ते १५ मे २०२६ पर्यंत चालेल. त्यानंतर १६ मे ते १४ जून २०२६ पर्यंत घराघरात जनगणना केली जाईल. या दरम्यान, जनगणना कर्मी घराघरात जाऊन सर्वेक्षण करणार आहेत.
ऑनलाइन फॉर्म भरल्यानंतर, ‘एच’ अक्षराने सुरू होणारा ११ अंकी विशिष्ट ओळख क्रमांक जनरेट होईल. हा क्रमांक सुरक्षित ठेवणे आवश्यक आहे आणि जनगणना कर्मचाऱ्यांसोबत सत्यापनासाठी शेअर करावा लागेल.
जनगणना प्रक्रियेस सुलभ करण्यासाठी, राज्याने १ जानेवारी २०२६ ते ३१ मार्च २०२७ पर्यंत जिल्हे, तालुके, शहरे आणि गावांची सीमा रेखा स्थिर केली आहे. हा निर्णय १५ जुलै २०२५ रोजी राजपत्र अधिसूचना जारी करून औपचारिक करण्यात आला.
जनगणना कार्यान्वित करण्यासाठी २६ फेब्रुवारी २०२६ रोजी एक अधिसूचना जारी करण्यात आली. या प्रक्रियेसाठी २.६४ लाख फील्ड कर्मचाऱ्यांची टीम तयार करण्यात येणार आहे.
या प्रक्रियेदरम्यान व्यापक पर्यवेक्षण, समन्वय आणि डेटा व्यवस्थापनासाठी जनगणना निगरानी आणि व्यवस्थापन प्रणाली पोर्टलचा वापर केला जाईल.
जनगणना पूर्वनिर्धारित नकाशांचा वापर करून झुग्गी-झोपडी आणि गैर-झुग्गी-झोपडी दोन्ही क्षेत्रांमध्ये केली जाईल. प्रवासी लोकसंख्येची गणना त्यांच्या कार्यस्थळी जनगणना मानदंडांनुसार केली जाईल.