दिल्ली, 15 मे: केंद्रीय अन्वेषण ब्यूरो (सीबीआय) ने साइबर गुन्हेगारी आणि ‘डिजिटल अरेस्ट’ सारख्या फसवणुकीपासून नागरिकांना वाचवण्यासाठी एक नवीन आर्टिफिशियल इंटेलिजेंस आधारित प्रणाली लॉन्च केली आहे. या प्रणालीचे नाव ‘अभय’ आहे, जे नागरिकांना सीबीआयने जारी केलेल्या नोटिसांची प्रामाणिकता तपासण्यास मदत करेल. हे एक रिअल-टाइम नोटिस वेरिफिकेशन हेल्पबॉट म्हणून विकसित केले गेले आहे.
सीबीआयच्या माहितीनुसार, अलीकडच्या वर्षांत साइबर गुन्ह्यांमध्ये लक्षणीय वाढ झाली आहे, ज्यामध्ये आर्टिफिशियल इंटेलिजेंस आणि डीपफेक सारख्या तंत्रज्ञानांचा दुरुपयोग समाविष्ट आहे. या तंत्रज्ञानामुळे सामान्य लोकांसाठी खरी आणि बनावट माहिती यामध्ये फरक करणे कठीण झाले आहे.
एजन्सीने सांगितले की ‘डिजिटल अरेस्ट’ नावाची फसवणूक विशेषतः धोकादायक आहे, ज्यामध्ये गुन्हेगार स्वतःला कायदा अंमलात आणणाऱ्या एजन्सीचा अधिकारी म्हणून ओळख करून देतात. या प्रकारच्या प्रकरणांमध्ये फसव्या नोटिसेस पाठवून व्यक्तीला गुन्ह्यात सामील असल्याचा दावा केला जातो. त्यानंतर पीडिताला मानसिक दबावाखाली ठेवून दीर्घकाळ ‘डिजिटल निगराणी’मध्ये ठेवले जाते, तर भारतीय कायद्यात अशा प्रक्रियेचा कोणताही अस्तित्व नाही.
या आव्हानांचा विचार करून सीबीआयने ‘अभय’ प्रणाली तयार केली आहे, ज्यामुळे नागरिक स्वतः कोणत्याही नोटिसची तपासणी करू शकतील. ही सुविधा सीबीआयच्या अधिकृत वेबसाइटवर उपलब्ध आहे. युजर्सना वेबसाइटवर जाऊन ‘अभय’ पर्यायावर क्लिक करणे आवश्यक आहे, त्यानंतर मोबाइल नंबरद्वारे एक ओटीपी सत्यापन प्रक्रिया पूर्ण करावी लागेल. त्यानंतर संबंधित नोटिसची स्कॅन कॉपी अपलोड करावी लागेल.
सिस्टम नोटिसचे विश्लेषण करून ते खरे आहे की संशयास्पदपणे बनावट आहे हे सांगेल. सीबीआयने म्हटले आहे की ही तंत्रज्ञान नागरिकांना त्वरित सतर्क करण्यास आणि फसवणूक टाळण्यास मदत करेल.
जांच एजन्सीने लोकांना चेतावणी दिली आहे की कोणत्याही अनोळखी कॉल, ईमेल किंवा संदेशावर त्वरित विश्वास ठेवू नका, विशेषतः जेव्हा त्यामध्ये अटक किंवा कायदेशीर कारवाईचा धोका दर्शविला जातो. सीबीआयने स्पष्ट केले आहे की ‘डिजिटल अरेस्ट’ अशी कोणतीही कायदेशीर प्रक्रिया अस्तित्वात नाही.
यासोबतच नागरिकांना कोणत्याही संशयास्पद क्रियाकलापाची माहिती त्वरित साइबर गुन्हा पोर्टल किंवा संबंधित अधिकाऱ्यांना देण्याचा सल्ला देण्यात आला आहे. सीबीआयने असेही सांगितले आहे की ती बँकिंग आणि टेलिकॉम प्रणालीचा दुरुपयोग करून साइबर गुन्हेगारीला प्रोत्साहन देणाऱ्या सर्व व्यक्ती आणि नेटवर्कविरुद्ध कठोर कारवाई सुरू ठेवेल.
–
एसएचके/एबीएम