दिल्ली, 3 एप्रिल: एबीवीआयएमएस आणि डॉ. आरएमएल रुग्णालयाचे संचालक डॉ. अशोक कुमार यांनी हृदय शस्त्रक्रिया संघाच्या उत्कृष्ट कार्याची प्रशंसा केली आहे. या संघाचे नेतृत्व डॉ. नरेंद्र सिंह झाझरिया (संचालक प्राध्यापक आणि एचओडी) करीत होते. त्यांनी 31 वर्षीय महिलेसाठी जटिल हृदय दुरुस्ती शस्त्रक्रिया यशस्वीरित्या पार केली.
‘साइटस इन्वर्सस’ (अंगांची असामान्य स्थिती) सारख्या आव्हानात्मक वैद्यकीय स्थितीच्या बाबतीत, डॉक्टरांनी अत्यंत लहान आणि कॉस्मेटिक चीराद्वारे ही शस्त्रक्रिया पार केली, ज्यामुळे आधुनिक वैद्यकीय तंत्रज्ञानाचे उत्कृष्ट उदाहरण समोर आले.
या रुग्णाच्या सर्व अंगांची स्थिती सामान्य स्थानाच्या उलट म्हणजे मिरर इमेजमध्ये होती. तिचे हृदय उजव्या बाजूला, यकृत डाव्या बाजूला, प्लीहा उजव्या बाजूला आणि पोटही उजव्या बाजूला होते. याशिवाय, रुग्णाला जन्मजात आंशिक एट्रियोवेंट्रिकुलर कॅनाल दोषाची समस्या होती.
शस्त्रक्रियेदरम्यान वैद्यकीय संघाने अत्यंत काळजी घेत रुग्णाच्या हृदय दोषाचे यशस्वी उपचार केले. फक्त 4 सेंटीमीटरच्या सूक्ष्म ‘इन्फ्रामैमरी’ चीराद्वारे ही जटिल प्रक्रिया पार केली गेली. ऑपरेशन दरम्यान हृदयाची कार्यप्रणाली सुरळीत ठेवण्यासाठी बाह्य रक्तवाहिन्यांची मदत घेऊन ‘कार्डियोपल्मोनरी बायपास मशीन’चा वापर करण्यात आला. हृदयाच्या दोषाचे उपचार करण्यासाठी रुग्णाच्या ‘पेरिकार्डियम’ (हृदयाची सुरक्षा झिल्ली) पासून पॅच तयार करून बारीक टांके लावण्यात आले, ज्यामुळे हृदयाच्या वाल्व आणि कंडक्शन सिस्टमला कोणतीही हानी होऊ नये.
शस्त्रक्रियेनंतर रुग्णाची पुनर्प्राप्ती अत्यंत सहज झाली आणि ती आता रुग्णालयातून बाहेर जाण्यासाठी पूर्णपणे तयार आहे. इकोकार्डियोग्राफीनेही यशस्वी शस्त्रक्रियेची पुष्टी केली आहे.
या शस्त्रक्रियेत अनेक आव्हाने होती. सर्वात मोठी आव्हान म्हणजे जन्मजात हृदय दोष, वाल्व आणि संवेदनशील कंडक्शन सिस्टम अत्यंत जवळ होते. याशिवाय, रक्त वाहिन्यांची ‘मिरर इमेज’ स्थितीने शस्त्रक्रियेला आणखी गुंतागुंतीचे बनवले. फक्त 4 सेंटीमीटरच्या लहान चीराद्वारे उपकरणे हाताळणे आणि सूक्ष्म टांके लावणे तांत्रिकदृष्ट्या अत्यंत कठीण काम होते. रुग्णाला हृदय-फुफ्फुस मशीनद्वारे बायपास करणे आवश्यक होते, ज्यामुळे संघाच्या कौशल्याची आणि अनुभवाची आवश्यकता होती.
हृदय शस्त्रक्रिया विभागात तज्ञ डॉक्टर, आवश्यक उपकरणे आणि मॉनिटरिंग मशीन उपलब्ध आहेत, ज्यामुळे अशा कठीण शस्त्रक्रिया सुरक्षितपणे पार केली जाऊ शकते. डॉ. जसविंदर कौर कोहली आणि त्यांच्या संघाने अनेस्थेसिया आणि रुग्णाच्या मॉनिटरिंगचे उत्कृष्ट व्यवस्थापन केले. परफ्यूजनिस्ट जगदीश चंद्र आणि त्यांच्या संघाने बायपास दरम्यान रक्त संचार सुरक्षित ठेवला.
साइटस इन्वर्सस अत्यंत दुर्मिळ आहे आणि यासोबत आंशिक एट्रियोवेंट्रिकुलर कॅनाल दोष असणे आणखी कमी आढळते. सामान्यतः अशा शस्त्रक्रियेत छातीची हाडे कापावी लागतात, परंतु या प्रकरणात फक्त लहान कॉस्मेटिक चीराद्वारे शस्त्रक्रिया करण्यात आली, ज्यामुळे ही जगातील पहिली शस्त्रक्रिया बनली. रुग्ण रमबाई आणि त्यांच्या कुटुंबाने डॉ. नरेंद्र सिंह झाझरिया आणि संपूर्ण संघाचे मनःपूर्वक आभार मानले.
शस्त्रक्रिया 30 मार्च 2026 रोजी करण्यात आली आणि ही प्रधानमंत्री आरोग्य योजना (पीएमजेएवाई – आयुष्मान भारत) अंतर्गत कव्हर होती. डॉ. अशोक कुमार यांनी हे संस्थेसाठी गर्वाचे क्षण असल्याचे सांगितले आणि सर्व संघ सदस्यांना – शस्त्रक्रिया करणारे, अनेस्थेटिस्ट, परफ्यूज़निस्ट, नर्सिंग स्टाफ, तंत्रज्ञ आणि सपोर्ट स्टाफला अभिनंदन केले.
एबीवीआयएमएस चा हृदय शस्त्रक्रिया विभाग पूर्वीही चर्चेत राहिला आहे. ऑगस्ट 2022 मध्ये या संघाने केंद्रीय सरकारी रुग्णालयात पहिला हृदय प्रत्यारोपण केला होता. विभाग नवजात, मुलं आणि प्रौढांसाठी सर्व प्रकारच्या हृदय रोगांचे उपचार करतो आणि रुग्णांना उत्कृष्ट हृदय काळजी उपलब्ध करतो.