नवी दिल्ली, 12 एप्रिल: योग हा स्वस्थ जीवनशैलीचा एक महत्त्वाचा भाग आहे. तो शरीराला तंदुरुस्त ठेवण्यासोबतच मानसिक संतुलन राखण्यातही मदत करतो. विशेषतः हठ योगातील काही आसन शरीराच्या अनेक भागांवर एकत्रितपणे काम करतात. त्यातले एक म्हणजे उपविष्ठ कोणासन.
हे आसन पहायला सोपे वाटत असले तरी योग्य पद्धतीने करणे अत्यंत आवश्यक आहे, अन्यथा त्याचे संपूर्ण लाभ मिळत नाहीत.
उपविष्ठ कोणासन सुरू करण्यासाठी, सर्वप्रथम जमिनीवर सरळ बसावे आणि पाय समोर पसरावे. नंतर हळूहळू दोन्ही पायांना जितके आरामात शक्य असेल तितके चौड्या करा. श्वास नियंत्रित ठेवून शरीराला पुढे झुकवा. यावेळी पाठ सरळ ठेवण्याचा प्रयत्न करा आणि हातांना पुढे वाढवून पायांच्या दिशेने आणा. या स्थितीत काही काळ थांबा आणि सामान्य श्वास घेत राहा. नंतर हळूहळू सामान्य स्थितीत परत या.
फायद्यांच्या बाबतीत, हे आसन सर्वप्रथम शरीराच्या स्नायूंवर प्रभाव टाकते. जेव्हा आपण पाय पसरवून पुढे झुकतो, तेव्हा जांघा, हैमस्ट्रिंग आणि पाठातील स्नायूंमध्ये ताण येतो. हा ताण स्नायूंना मजबूत करतो आणि लवचिकता वाढवतो. नियमित सरावामुळे शरीराची अकड कमी होऊ लागते आणि बसणे-उठणे सोपे होते.
हे आसन पोटातील अवयवांसाठीही फायदेशीर आहे. पुढे झुकताना पोटावर हलका दबाव येतो, ज्यामुळे पचनक्रिया सक्रिय होते. यामुळे अन्न पचवण्यात सुधारणा होते आणि गॅस, कब्ज यांसारख्या समस्यांमध्ये आराम मिळतो.
उपविष्ठ कोणासन शरीरात जमा झालेली अतिरिक्त चर्बी कमी करण्यासही मदत करू शकते. या स्थितीत जाताना पोट आणि जांघांच्या आजुबाजूच्या स्नायूंमध्ये सक्रियता येते. नियमित सरावामुळे या भागांमध्ये चरबी कमी करण्याची प्रक्रिया जलद होते.
रीढ़च्या हाडांसाठीही हे आसन लाभदायक आहे. या प्रक्रियेत, जेव्हा आपण पुढे झुकता, तेव्हा स्पाइनवर हलका ताण येतो. हा ताण रीढ़ची लवचिकता वाढवतो आणि तिला मजबूत करतो. दीर्घकाळ बसून काम करणाऱ्यांसाठी हे विशेषतः उपयुक्त आहे.
फुफ्फुसांच्या कार्यक्षमतेसाठीही हे आसन चांगले आहे. या आसनादरम्यान नियंत्रित श्वास घेण्याची प्रक्रिया अवलंबली जाते, ज्यामुळे फुफ्फुसांमध्ये ऑक्सिजनचा प्रवाह सुधारतो. यामुळे श्वास घेण्याची क्षमता वाढते आणि शरीराला अधिक ऊर्जा मिळते.
मानसिक आरोग्यासाठीही हे आसन अत्यंत उपयुक्त आहे. जेव्हा शरीर स्थिर स्थितीत राहते आणि श्वासावर लक्ष केंद्रित केले जाते, तेव्हा मन हळूहळू शांत होते. यामुळे ताण, चिंता आणि बेचैनी कमी होते, आणि आपण अधिक आरामदायक अनुभवता.
परंतु, जर तुम्हाला पाठ, खांदे किंवा पायांमध्ये तीव्र वेदना असतील, तर हे आसन करू नका.