दिल्ली, एप्रिल 24: दरवर्षी 23 एप्रिल रोजी जगभरात पुस्तकांच्या महत्त्वावर प्रकाश टाकण्यासाठी जागतिक पुस्तक दिवस साजरा केला जातो. या विशेष प्रसंगी, पुस्तकं केवळ मनोरंजन आणि ज्ञानाचे साधन नाहीत, तर मानसिक आरोग्य सुधारण्यासही मदत करतात.
आजच्या जलद गतीच्या जीवनात, ताण, चिंता आणि मानसिक अस्वस्थता सामान्य समस्या बनल्या आहेत. यावर मात करण्यासाठी बिब्लियोथेरेपी एक सोपा, स्वस्त आणि प्रभावी उपाय आहे. बिब्लियोथेरेपी म्हणजेच पुस्तकांच्या माध्यमातून मनाचे उपचार करणे. यात व्यक्ती आपल्या समस्यांशी संबंधित पुस्तकं, कथा, कादंब-या किंवा ऑडिओबुक्स वाचून स्वतःला समजून घेतो आणि उपाय शोधतो.
अमेरिकन नॅशनल लायब्ररी ऑफ मेडिसिनच्या माहितीनुसार, या प्रक्रियेत विविध प्रकारच्या सामग्रीचा वापर केला जातो, जो मानसिक आरोग्य सुधारण्यात मदत करतो. या पद्धतीत औषधांचा वापर होत नाही. व्यक्ती आपल्या आवडीनुसार आणि गरजेनुसार पुस्तकं निवडतो. वाचन करताना तो कथानकातील पात्रांशी जोडला जातो, त्यांच्या समस्यांना समजून घेतो आणि स्वतःच्या जीवनातही उपाय शोधतो.
बिब्लियोथेरेपीमुळे आत्मविश्वास वाढतो, भावनांचे संतुलन साधले जाते आणि मन शांत राहते. संशोधनानुसार, शस्त्रक्रियेसाठी जाणाऱ्या रुग्णांमध्ये चिंता वाढलेली असते. बिब्लियोथेरेपीचा वापर केल्यास त्यांच्या घाबरण्याची भावना कमी होते. यामुळे ऑपरेशननंतरच्या गुंतागुंताही कमी होतात. नर्स आणि आरोग्यकर्मी या पद्धतीचा सहज वापर करू शकतात. रुग्णाची वय, समज आणि समस्या लक्षात घेऊन योग्य पुस्तकं निवडली जातात.
दैनंदिन जीवनातही बिब्लियोथेरेपी फायदेशीर ठरते. जे लोक सतत ताण, नैराश्य किंवा चिंता यांसारख्या समस्यांशी झगडत आहेत, त्यांना नियमितपणे पुस्तकं वाचून मानसिक स्थितीत सुधारणा करता येते. पुस्तकं वाचनामुळे मन रचनात्मक बनते, नकारात्मक विचार कमी होतात आणि सकारात्मक विचारांची वाढ होते.
बिब्लियोथेरेपीची सर्वात मोठी खासियत म्हणजे ती स्वस्त, सोपी आणि घरबसल्या करता येते. विशेष उपकरणे किंवा महागडे उपचार आवश्यक नाहीत. एक चांगली पुस्तक आणि थोडा वेळ पुरेसा आहे. तज्ञांचे म्हणणे आहे की जागतिक पुस्तक दिवसाच्या सारख्या प्रसंगी, आपल्याला हे लक्षात ठेवायला हवे की पुस्तकं केवळ ज्ञानाचे स्रोत नाहीत, तर मानसिक आरोग्याच्या मजबूत साथीदारही आहेत.