नवी दिल्ली, 26 मार्च: आजच्या काळात वजन वाढणे एक गंभीर समस्या बनली आहे. लोक फिट राहण्यासाठी जिममध्ये जातात, आहार योजना पाळतात आणि विविध उपाय करतात, तरीही अनेक वेळा वजन कमी होत नाही. यामुळे अनेकजण निराश होऊन प्रयत्न सोडतात. यामागे वैज्ञानिक संशोधनाने काही कारणे स्पष्ट केली आहेत.
वैज्ञानिक संशोधनानुसार, जर एखादी व्यक्ती दररोज पुरेशी झोप घेत नसेल, तर तिच्या शरीरातील घ्रेलिन आणि लेप्टिन हार्मोन्स प्रभावित होतात, जे भूक आणि पोट भरल्याचा संकेत देतात. झोपेच्या कमतरतेमुळे भूक वाढते, ज्यामुळे व्यक्ती गरजेपेक्षा जास्त खाते. याशिवाय, शरीरात ताण हार्मोन कोर्टिसोल वाढतो, जो चरबी जमा होण्याची प्रक्रिया वाढवतो. त्यामुळे वैज्ञानिकांची शिफारस आहे की प्रत्येक व्यक्तीने किमान 7 ते 8 तासांची चांगली झोप घ्यावी.
दुसरे महत्त्वाचे कारण म्हणजे शरीरात पाण्याची कमतरता. अनेक लोक दिवसभरात कमी पाणी पितात, ज्याचा थेट परिणाम त्यांच्या मेटाबॉलिज्मवर होतो. वैज्ञानिक संशोधनानुसार, पुरेसे पाणी पिण्याने शरीराच्या कॅलोरी बर्न करण्याची क्षमता थोडी वाढते आणि भूक नियंत्रित राहते. याशिवाय, पाणी शरीरातील विषारी घटक बाहेर काढण्यात मदत करते आणि पचन सुधारते. पाण्याची कमी असल्यास, शरीर सुस्त पडते आणि वजन कमी करण्याची प्रक्रिया मंदावते.
तिसरे कारण म्हणजे मानसिक ताण. आज ताण एक सामान्य समस्या बनली आहे, परंतु बहुतांश लोकांना याचा वजनाशी थेट संबंध माहीत नाही. जेव्हा व्यक्ती अधिक तणावात असतो, तेव्हा शरीरात कोर्टिसोल हार्मोनचे प्रमाण वाढते. हे हार्मोन पोटाभोवती चरबी जमा करते. ताणामुळे लोक भावनिकरित्या अधिक खाणे सुरू करतात, ज्याला वैद्यकीय भाषेत इमोशनल ईटिंग म्हणतात. त्यामुळे ताण कमी करण्यासाठी ध्यान, योग किंवा आवडत्या क्रियाकलापांचा अवलंब करणे अत्यंत आवश्यक आहे.
चौथे कारण म्हणजे संतुलित पोषणाची कमतरता. अनेक वेळा लोक वजन कमी करण्याच्या प्रयत्नात खूप कमी खाणे सुरू करतात किंवा आवश्यक पोषक तत्वांना दुर्लक्ष करतात, जे चुकीचे आहे. शरीराला योग्य प्रमाणात प्रोटीन, फायबर, व्हिटॅमिन्स आणि मिनरल्सची आवश्यकता असते. प्रोटीन मांसपेशी मजबूत करते आणि भूक नियंत्रित करते, तर फायबर पचन सुधारते आणि दीर्घकाळ पोट भरलेले ठेवते. जर आहारात या पोषक तत्वांची कमतरता असेल, तर शरीर ऊर्जा जपण्यास सुरुवात करते आणि वजन कमी करणे कठीण होते.
एक मोठा कारण म्हणजे शारीरिक क्रियाकलापाची कमतरता. फक्त आहार नियंत्रणामुळे वजन कमी होत नाही, तर शरीराला सक्रिय ठेवणेही तितकेच महत्त्वाचे आहे. संशोधनानुसार, जे लोक शारीरिक क्रियाकलाप करतात, त्यांचा मेटाबॉलिज्म चांगला असतो आणि ते अधिक कॅलोरी बर्न करू शकतात. दररोज किमान 30 मिनिटे व्यायाम, जसे की जलद चालणे, योग किंवा सायकलिंग, वजन कमी करण्यात खूप मदत करू शकते.